Saraþústra:

Ævisaga Saraþústru (nú kallaður Sardúst) birtist í helgiritinu Denkart. Það er þó ekki ritað fyrr en um 900 e.Kr. og er ómerk heimild. Þar segir að Saraþústra hafi verið af tignum ættum og eru foreldrar hans nefndir á nafn. Móðir hans á að hafa fengið þó nokkrar vitranir er hún var þunguð um hve merkur sonur hennar myndi verða. Saraþústra gerðist prestur og einn dag er hann var þrítugur að aldri var hann hafin upp til himins og leiddur að hásæti Ahúra Masdah sem fræddi han um hinn nýja lærdóm. Einu gögnin sem veita að einhverju leit rétta mynd af Saraþústra eru Gaþa-ljóðin, fornt stefjamál sem myndar elsta hluta Avestu helgiritsins. Fullvíst má telja að sum séu eftir Saraþústra sjálfan.

Í trúarbröðgunum sem hann ólst upp við var Ahúra Masdah æðstur en skiptir sér ekki af manninum að öðru leiti en að fylgjast með. Asja, hin rétta, góða, guðlega skipan var yfir hinum góðvirku goðum sem sjáu um að lífið gengi eðlilega. Ahúra Masdah var handan góðs og ills og sköpuðu tvíburasynir hans heiminn. Spenta Mainyu, Góðhugi, skapaði lífið og allt gott en Angra Mainyu, Meinhugi, skapaði dauðann og allt líflaust og illt. Spenta Mainyu, öðru nafni Vohu Manah (góður hugur), fór fremstur hinna góðvirku goða.

Ahúra Masdah birtist Saraþústra og verður honum lifandi guð. Hann verður ekki lengur hafinn yfir gagnstæður góðs og ills heldur verður hann hinn góði skapari, höfundur allra gæða og eilíf andstæða Lygianda og Meinhuga. Ekkert góðvirkt goð jafnast á við hann og verða þjónustubundin honum og framkvæma vilja hans hvert á sínu sviði.

Saraþústra segir endalokin handan við hornið þar sem barátta góðs og ills hafi þegar náð hámarki. Þetta voru vafalítið gamlar hugmyndir en Saraþústra boðaði að Lygiandi og fylgimenn hans myndu þá gjalda gjörða sinna og hið góða ríki Ksjaþra vairya yrði yfirráðandi í heiminum. Ahúra Masdah á að hafa kallað Saraþústra til liðs við sig í baráttunni. Saraþústra skipaði um sig stríðandi söfnuð, Daena, sem barðist í nafni Ahúra Masdah. Þeir börðust með “góðhug”, “góðverki” og “góðyrði” að vopni, þ.e.a.s. miðuðu sig við nytjun lífsgæðanna samkvæmt Vohu Manah sem voru hinir gömlu, góðu siðir.

Frásögn af þessum þjóðfélagsátökum eru að miklu glötuð nema það að Saraþústra mistekst og flúið land. En í útlegð sinni nær boðskapur hans fótfestu hjá Visjtaspa þjóðina en hann hefur þó þurft að breyta hugmyndum sínum að máli og hugsanahætti þarlendra manna. Kenningar hans entust þó ekki til að hefja þróun eingyðistrúar heldur runnu þær saman við fjölgyðis- og náttúrudýrkun. Hann átti þó alltaf lærisveina sem geymdu orð hans í minnum sínum svo að aldrei hurfu þær.

Þegar Íran sameinaðist undir eina stjórn hófu trúarbrögð að breyðast út og þar á meðal átrúnaður Saraþústru sem virðist smán saman hafa tryggt sér sinn stað og þá sérstaklega meðal presta. Hann var þó að mestu óþekktur almúga og margar aldir líðu áður en hann var gerður að þjóðarspámanni og trú hans að ríkistrú, á tímum Sassanída-konunga (226-651e.Kr.). Það entist þó stutt vegna innrásar múslima sem hófu ofsóknir í garð þeirra. Margir Persar flúðu og er stór hópur þeirra í Indlandi, þó eru enn nokkrir Saraþústra fylgjendur í Íran en í dag.