Trúmál Íslendinga:

Almennt um trúmál á Íslandi samkvæmt skýrslu sendiráði Bandaríkjanna á Íslandi.

Kafli I. Trúarleg lýðfræði

Samkvæmt upplýsingum Hagstofunnar eru 250.051 manneskjur (86 prósent íbúanna) meðlimir í hinni lúthersku Þjóðkirkju. Á því tímabili sem þessi skýrsla nær til sögðu 1.042 manns sig úr Þjóðkirkjunni, samanborið við 199 sem skráðu sig í kirkjuna. Margir þeirra sem sögðu sig úr Þjóðkirkjunni gengu í einn hinna frjálsu lúthersku safnaða sem eru með samtals 12.556 meðlimi (4,3 prósent).

Þótt meirihluti borgaranna noti hefðbundna lútherska helgisiði til að marka viðburði eins og skírnir, fermingar, brúðkaup og jarðarfarir eru flestir lútherar ekki virkir í trú sinni. Í skoðanakönnun Gallups sem gerð var í apríl 2003 sögðust 10% svarenda fara í kirkju einu sinni eða oftar í mánuði, en 43% sögðust aldrei fara í kirkju.

Í beinu hlutfalli við fjölgun útlendinga (farandverkamanna, innflytjenda og flóttamanna) hefur fjöldi trúarsafnaða aukist. Útlendingar eru meira en helmingur kaþólikka á landinu. Kaþólska kirkjan í Reykjavík heldur eina messu á ensku í viku hverri og eru þær vel sóttar af Filippseyingum. Vaxandi fjöldi kaþólskra Pólverja býr á landinu.

Mormónar eru eini erlendi trúboðshópurinn á landinu.

Kafli II. Staða trúfrelsis

Lagaleg/pólitísk umgjörð

Stjórnarskráin veitir öllum rétt til að mynda trúfélög og iðka trúarbrögð í samræmi við persónulega trú sína. Hún bannar einnig boðun eða framferði sem skaðar gott siðferði og almannaró. Auk þess vernda almenn hegningarlög trúariðkun með því að kveða á um sektir og fangelsi allt að þremur mánuðum fyrir að hæðast opinberlega að eða gera lítið úr trúarkenningum eða trúariðkun löglegra trúfélaga sem starfa í landinu.

Grein 62 í stjórnarskránni kveður á um að lútherska kirkjan sé þjóðkirkja og kveður á um vernd og stuðning ríkisins við kirkjuna. Þingið hefur vald til að setja lög sem breyta þessari grein. Þótt skoðanakannanir sýni að meirihluti íbúanna aðhyllist aðskilnað ríkis og kirkju myndu þeir sennilega ekki styðja breytinguna ef hún þýddi að lútherskum kirkjum yrði lokað vegna fjárskorts. Þótt fáir borgarar sæki reglulega messur líta þeir á lútherstrúna sem hluta af menningu sinni og líta á lokun kirkna eins og þeir séu að missa hluta arfleifðar sinnar. Í október 2003 lagði Frjálslyndi flokkurinn fram frumvarp á Alþingi um aðskilnað ríkis og kirkju. Frumvarpið var enn til meðferðar í nefnd í lok þess tímabils sem þessi skýrsla nær til. Leiðtogar Samfylkingarinnar hafa einnig kallað eftir endurskoðun á hlutverki Þjóðkirkjunnar.

Ríkið borgar laun þeirra 147 presta sem starfa innan þjóðkirkjunnar. Þessir prestar eru taldir opinberir starfsmenn og heyra undir Dóms- og kirkjumálaráðuneytið. Ríkið rekur net lútherskra sóknarkirkna um allt land. Í nýjum íbúðahverfum er land sjálfkrafa tekið frá fyrir byggingu sóknarkirkju til að þjóna hverfinu.

Lög frá 1999 setja sérstök skilyrði og reglur sem trúfélög verða að fylgja til að fá fjárstyrk frá ríkinu. Allir skattgreiðendur, 16 ára og eldri, verða að borga kirkjuskatt að upphæð u.þ.b. 103 dalir (7.800 kr.) á ári og kirkjugarðsgjald að upphæð 40 dalir (2.952 kr.) á ári. Einstaklingum er heimilt að beina kirkjuskattsgreiðslum sínum til einhvers þeirra trúfélaga sem eru opinberlega skráð og viðurkennd af ríkinu. Hjá þeim einstaklingum sem eru ekki skráðir í trúfélag, eða tilheyra trúfélagi sem er ekki opinberlega skráð og viðurkennt af ríkinu, fer skattgreiðslan til Háskóla Íslands, sem er veraldleg stofnun. Trúleysingjar hafa mótmælt því að gjald þeirra fari til Háskólans og fullyrða að þetta sé brot á stjórnarskrárákvæðum um félagafrelsi.

Á þeim tíma sem skýrslan nær til lét ríkisstjórnin þjóðkirkjuna fá u.þ.b. 52 milljónir dala (3,8 milljarða kr.). Þar af var kirkjuskatturinn 19 milljónir dala (1,4 milljarðar kr.), kirkjugarðsgjaldið 9,2 milljónir dala (678 milljónir kr.) og almennar tekjur 23 milljónir dala (1,7 milljarðar kr.). Þjóðkirkjan starfrækir alla kirkjugarða á landinu og þær 9,2 milljónir dala sem fást með kirkjugarðsgjaldinu má einungis nota í þessum tilgangi. Allir viðurkenndir trúarsöfnuðir hafa jafnan aðgang að kirkjugörðum landsins. Kirkjuskatturinn aflaði einnig öðrum viðurkenndum trúfélögum alls 1,8 milljóna dala (130 milljónir kr.) og alls runnu 1,2 milljónir dala (84,4 milljónir kr.) til Háskóla Íslands.

Dóms- og kirkjumálaráðuneytið sér um umsóknir um viðurkenningu og skráningu trúfélaga. Lögin frá 1999 kveða á um að þriggja manna nefnd, sem samanstendur af guðfræðingi, lögfræðingi og félagsfræðingi ákvarði nákvæmni umsókna. Til að fá skráningu verður trúfélag meðal annars að hafa komið sér fyrir í samfélaginu og hafa kjarna meðlima sem iðka viðkomandi trú reglulega í samræmi við trúarkenningar hennar. Öllum trúfélögum ber að skila skýrslu til Dóms- og kirkjumálaráðuneytisins um starfsemi síðasta árs. Nýju lögin kveða jafnframt á um það að leiðtogi trúfélagsins verði að vera að minnsta kosti 25 ára og borga skatta í landinu. Engar hömlur eða kvaðir eru sett á óskráð trúfélög, sem hafa sömu réttindi og önnur félög í þjóðfélaginu.

Gyðingar eru fáir á landinu og hafa kosið að skrá sig ekki sem trúfélag samkvæmt lögum.

Hópur súnnítamúslíma reyndi að fá skráningu árið 2001 en Dómsmálaráðuneytið hafnaði umsókninni þar sem hún var ófullkomin. Hópurinn hefur endurnýjað umsókn sína en lokaafgreiðsla getur ekki farið fram fyrr en hópurinn leggur fram viðbótargögn.

Lög númer 108 kveða á um að foreldrar ráði hvaða trúfélagi börn þeirra tilheyra þar til börnin ná 16 ára aldri. Hins vegar gera barnalögin þá kröfu að foreldrar hafi samráð við börn sín um allar breytingar á trúartengslum þeirra eftir að þau hafa náð 12 ára aldri. Ef annað er ekki sérstaklega tekið fram er gert ráð fyrir að við fæðingu tilheyri börn sama trúfélagi og móðir þeirra og eru skráð á þann hátt.

Samkvæmt lögum númer 66, sem fjalla um ríkisrekna grunnskóla, kveða stjórnvöld á um það að fram fari kennsla í trúarbrögðum og siðfræði á kristilegum grunni á öllu skyldunámsstiginu, þ.e.a.s. fyrir aldurinn 6 til 15 ára. Nánast allir skólar eru ríkisskólar, með örfáum undantekningum eins og kaþólska sóknarskólanum í Reykjavík. Allir skólar heyra undir lög númer 66 hvað varðar skyldunámsskrá. Hins vegar getur nákvæmt innihald kennslunnar verið mismunandi. Námsskráin er ekki ósveigjanleg og kennurum er oft gefið mikið svigrúm í kennslustofunni. Kennsla um önnur trúarbrögð en kristni er hluti af námsskránni en í raun kenna kennarar aðallega um kristni.

Nemendur geta fengið undanþágu frá kristnifræðslu. Lögin veita menntamálaráðherra formlegt vald til að veita nemendum undanþágu frá skyldugreinum eins og kristnifræðslu. Í raun veita einstök skólayfirvöld undanþágur óformlega. Skólayfirvöldum ber engin skylda til að bjóða aðra trúarlega eða ókirkjulega kennslu í stað kristnifræði.

Samkvæmt skýrslu sem Evrópunefndin gegn kynþáttafordómum og umburðarleysi (ECRI) gaf út árið 2003 reynist börnum stundum erfitt að fá undanþágu frá trúfræðslu, sérstaklega á grunnskólastiginu. Auk þess lýstu meðlimir ýmissa trúfélaga áhyggjum sínum við ECRI af því að nemendur gerðu gys að bekkjarfélögum sínum sem kjósa að sleppa trúfræðslunni.

Stjórnvöld eru óvirk og hafa ekki frumkvæði að því að efla skilning á milli trúarbragðahópa. Ríkisstjórnin stendur ekki að áætlunum eða opinberum ráðstefnum til að koma á samræðum á milli trúarhópa en margir kirkjuhópar styðja fundi milli leiðtoga mismunandi trúfélaga. Einn presta þjóðkirkjunnar, sem er japanskur að uppruna, hefur verið tilnefndur til að þjóna innflytjendum og hjálpa nýbúum af öllum trúarbrögðum að aðlagast samfélaginu. Fræðsla um helförina er ekki skyldufag í námsskrá skóla landsins en efnið er kennt í flestum skólum sem hluti af lögboðinni sögukennslu.

Takmarkanir á trúfrelsi

Falun Gong krafðist afsökunarbeiðni frá ríkisstjórninni vegna ákvörðunar ríkisstjórnarinnar um að neita af öryggisástæðum mörgum meðlimum Falun Gong um leyfi til að koma til landsins á meðan á heimsókn Jiangs Zemin, forseta Kína, til landsins stóð. Eftir að hópurinn sendi kvörtun til Umboðsmanns Alþingis, sem getur sent ríkisstjórninni tillögur sínar, í desember 2003, komst umboðsmaðurinn að þeirri niðurstöðu að ekki væri þörf á neinum aðgerðum.

engið af síðunni http://iceland.usembassy.gov/religiousreport.html