| Juan Perón:
Inngangur:
Juan Domingo Perón, fæddur 8. okt. 1895 í Buenos Aires héraði Argentínu og látin 1. júlí 1974 í Buenos Aires, var leiðtogi Argentínu til nokkurru ára og orðinn goðsögn meðal Argentínubúa í lifanda lífi og líkari guði en manni, svo lofaður var hann af mörgum. Þrátt fyrir það var hann gerður útlægur og eyddi mörgum árum utanlands. En hver var þessi maður eiginlega og hvað gerði hann svona merkilegt?
Að ná völdum:
16 ára að aldri fer Perón í herskóla þar sem hann er yfir meðallagi fljótur til metorða. Hann þjónaði í her Ítalíu seinni hluta 4. áratugsins og fylgdist þar með velgengni fasista og nasista. Árið 1943 gekk hann svo í lið með hóp hermanna sem steyptu afkastalítilli stjórn Argentínu af stóli. Herstjórnir nærstu þriggja ára urðu meira og meira undir áhrifum Peróns sem þó hafði aðeins beðið um lítið hlutverk verkalýðsmálaráðherra. 1944 var hann líka orðinn varaforseti og hermálaráð-herra. Snemma í október 1945 var Perón þrýst úr stöðu sinni af snjöllum borgurum og hershöfðingjum. En fyrir stilli unnustu sinnar, Evu Duarte, og yfirmanna verkalýðsfélaganna, var safnað saman verkalýð stór-Buenos Aires svæðisins og fékkst Perón laus úr haldi 17 okt. Þá nótt hélt hann ræðu af svölum forsetahallarinnar til um 300.000 manns auk þess sem hún var útvörpuð. Þar lofaði hann að leiða fólkið til sigurs í komandi forsetakostningum og byggja upp sterka og réttláta þjóð. Nokkrum dögum síðar giftist hann svo Evu, eða Evitu eins og hún var oftast kölluð og hjálpaði hún honum við stjórn Argentínu á komandi árum. Eftir kostningabaráttu sem helst snérist um að bæla niður vinstrisinnaða andstæðinga með hjálp lögreglu og annara gæslusveita var Perón kosinn forseti í febrúar 1946 með 56% atkvæða.
Eftir að völdum er náð:
Perón var með einræði yfir pólitík landsins vegna stjórnar sinnar á hernum. Hann setti miklar takmarkanir eða jafnvel bannaði vinstrisinnaða andstöðu sína. Perón byrjaði strax að iðnvæða landið og miðstýra auði til betri hags verkamönnum. Hann tók líka upp sterka andúð á Bandaríkjunum og Bretlandi, boðandi gæði “þriðja möguleika” síns mitt á milli kapitalisma og kommúnisma. Perón endurskapaði þjóðina með launahækkunum og styrkjum til verkalýðsins, til að mynda var nám gert frítt, félagsíbúðir byggðar, launuð frí urðu almenn, allir starfsmenn fengu ókeypis læknismeðferð og helming kostnaðar í fríum endurgreiddan, verðandi mæður fengu 3. mánaða laun greidd fyrir og eftir fæðingu og margt margt fleirra. (http://www.columbia.edu/). Byggði upp lestarkerfi sem hafði verið í eigu bresks aðals yfir allt landið og ýmis önnur þarfaþing. Peningarnir fyrir þessu komu frá útflutningi og gróða Argentínu af seinni heimstryjöldinni auk peninga frá landbúnaði. Það entist þó ekki lengi.
Útlegð:
Eftir að hafa náð endurkjöri árið 1951 með miklum meirihluta breyttist stjórnunarstíll hans en honum var svo steypt af stóli og flúði til Paraguay 19. sept. 1955. Þar var herinn að verki undir stjórn nokkura hershöfðingja sem voru ásamt mörgum öðrum ósáttir við verðbólgu, spillingu, einræði og þvingunum. Perón settist að lokum að í Madrid. Þar, árið 1961, giftist hann svo í þriðja sinn, Maríu Estela (kölluð Isabel) Martínez, dansara frá Argentínu. Fyrsta kona hans dó úr krabbameini líkt og Evita 1952. (http://search.eb.com/) Á Spáni vann hann að því að ef ekki tryggja heimkomu þá að minnsta kosti koma öllum þessum milljónum Perónista til valda. Kosningu eftir kosningu komu Perónistar sterkir út og voru stór hluti af stjórn landsins. Hvorki herstjórnirnar sem stjórnuðu landinu eftir 1955 né kjörnar stjórnir gátu gert neytt við “mögnuðu stöðnun” landsins, að hluta vegna þess að þau neituðu að gefa nokkurt vald til Perónista.
Heimkoman:
Herstjórn Alejandro Lanusse hershöfðingja sem náði völdum í mars 1971 lýsti yfir endurbyggingu lýðræðis og hélt kosningar árið 1973 þar sem allir flokkar voru leyfðir, þar á meðal Perónistaflokkurinn. Með boði herstjórnarinnar snéri Perón stuttlega aftur í nóvember árið 1972. Í kostningunum í mars 1973 náðu meðlimir Perónistaflokksins forsetastólnum og meirihluta í stjórn landsins og í júní sama ár var Perón velkominn heim.
Ævilok:
Í sérstökum kostningum í október var hann svo kjörinn forseti og vegna kröfu hans varð kona hans, sem þjóðin hataði, varaforseti. Þegar Perón var aftur kominn til valda hóf hann náið samstarf við herinn og hægrisinnaða fyrrverandi mótherja. Þegar hann dó svo 1974 tók ekkja hans við forsetastólnum. Isabelu Perón mistókst að halda stuðningi nokkurs valdahóps, ekki einu sinni verkalýðsfélagana og hryðjuverk og stjórnmálalegt ofbeldi jókst. 24 mars 1976 tók herinn völdin, fjarlægði Isabelu Perón frá forsetaembættinu og setti upp herstjórn.
Samantekt:
Perón virðist hafa komist til valda án þess að hafa verið sérstaklega að leita eftir því en byrjaði strax á að reyna að endurbæta landið og gera vistvænna, sérstaklega fyrir verkalýðinn. Þegar að það gekk ekki alveg nógu vel var hann samt ekki tilbúin til að ganga skrefi lengra til að mynda með því að þjóðnýta ræktunarlandið og var því steypt af stóli og sendur í útlegð. Þrátt fyrir það átti hann milljónir meðfylgjenda heima fyrir sem klofnuðu reyndar í hægri og vinstri sem urðu andsnúnir Perón. Þetta gerðist allt eftir fráfall Evitu sem virðist hafa verið límið sem hélt saman löndunum að baki eiginmanni sínum enda var hún elskuð og dáð ef flestöllum. Engu að síður er Perón þjóðhetja í Argentínu í dag líkt og Jón Sigurðsson er hér á landi, jafnvel meiri hetja og er hann til að mynda mikið notaður í pólitískum áróðri.
Heimildaskrá
Niedergang, Marcel. The 20 Latin Americas vol. 1. Penguin Books 1971 London
Scobie, James R. Argentina a city and a nation sec. Edition. New York: Oxford University Press 1971 New York
http://search.eb.com/eb/article?eu=60792&tocid=0&query=juan%20peron&ct=
http://www.columbia.edu/~lnp3/mydocs/state_and_revolution/Juan_Peron.htm |