Flavíus Veleríus Constantínus:

Constanínus, sonur Constaníusar “Caesar” og Helenu, lögmætrar frillu hans, var fæddur í Naissus í Mösíu árið 272 að því að talið er. Þegar faðir hans varð “Caeser” varð hann að yfirgefa Helenu og giftist annarri konu, Theódóru stjúpdóttur Maximíanusar, með ”Caesar” hans. Constanínus hlaut litla menntun en varð mikill hermaður ungur að aldri og barðist hart móti Egyptum og Persum. Þegar Galeríus tók við völdum af Díócletíanusi tók hann Constantínus fanga til að hafa vald yfir föður hans. Constantínus slapp og reið án afláts yfir Evrópu þvera þar til hann náði til föður síns í Boulogne. Herinn í Gallíu var dyggur Constantíusi og tók sömu ást á syni hans. Þegar Constaníus lést í Jórvík árið 306 var Constanínus hylltur sem “Caesar” og “Ágústus”. Hann tók upp hinn óæðri titil “Caesar” og neyddist Galeríus til að viðurkenna hann þar sem hann var of langt í burtu til að grípa í taumana. Constantínus varðist Frönkum, sem sóttu inn í ríki hans, við góðan orðstýr.

Á þessum tíma dróg til tíðinda í Róm. Lífvarðasveitirnar vildu efla hana á ný og gerðu Maxentíus að keisara. Severus kom frá Mílanó og réðst gegn honum. Þá kom Maximíanus aftur til valda að beiðni sonar síns (Maxentíus) sem tók þátt í baráttunni. Severus var svikinn og drepinn af liðsmönnum sínum árið 307. Galeríus, sem orðinn var gamall og hnugginn, kaus sér nýjan “Ágústus” að nafni Flavíus Liciníus. Þegar Constantínus frétti af því tók hann upp sömu tign og árið síðar gerði Maximínus Daza það líka. Voru því “Ágústar”, sem áttu að vera tveir samkvæmt áætlun Díócletí-anusar, orðnir sex talsins. Maximíanus gamli varð ósáttur við son sinn og reyndi að brjótast til valda í Gallíu. Hann beið ósigur fyrir Constantínusi við Marseilles árið 310 og lést þar.

Þegar Galeríus andaðist svo ári síðar braust út alsherjar stríð um völdin. Maximínus og Maxentíus lögðu á ráðin saman en Liciníus og Constantínus á móti þeim. Constantínus greip frumkvæðið og hélt yfir Alpanna til rómar og mætti hersveitum Maxentíusar við Saxa Rúbra, fimmtán kílómetra norðan Rómar hinn 27. okt. árið 312. Honum tókst að neyða Maxentíus til bardaga með Tíberfljót að baki svo að hann átti enga undankomu auðið aðra en Múlvíusarbrú. Herma sögur að kvöldið fyrir bardagan hafi Constantínus séð eldlagan kross á himni og stóð á honum “en toutoi nika”, gríska og þýðir “þú skalt sigra undir þessu merki”. Oftast er vitnað til þessara orða á letnesku; “in hoc signo vinces”. Árla næsta dags á hann svo að hafa dreymt rödd sem sagði honum að láta hermenn sína marka skjöld sinn gríska fangamarki krists, X og P samfléttað. Mun hann hafa gert það þrátt fyrir mótmæli Míþrastrúar hermanna sem vanir voru að berjast undir ljóskrossi Míþrastrúnnar, enda börðust menn Maxentíusar undir Míþrasmerki hinnar ósigrandi sólar. Skemmst ber af að segja að Constantínus bar sigur úr bítum en Maxentíus lést ásamt þúsundum hermanna sinna í Tíberfljóti. Constantínus hélt innreið í Róm og var þar fagnað sem óumdeildur einvaldur Vesturlanda.

Árið 313 funduðu Constantínus og Liciníus í Mílanó til að samræma stjórn sína. Þeir vildu treysta stuðning Kristinna í öllum skattlöndum og gáfu í því skyni út svonefnda “Mílanóartilskipun” og var með henni staðfest trúfrelsi Galeríusar og lét það ná til allra trúarbragða. Constantínus snéri til Gallíu til að standa þar vörð vegna sífella innrása barbara en Liciníus fór í austur til að berjast við Maximínus sem lést skömmu síðar og urðu Constantínus og Liciníus við það einráða í ríkinu. Liciníus giftist systur Constan-tínusar og fagnaði lýðurinn sem fengið hafði nóg af styrjöldum. Báðir vildu þeir þó ná einir völdum og slóg fljótt til milli þeirra. Árið 314 braust út styrjöld milli þeirra og réðst Constantínus inn í Pannoníu, sigraði og náði undir sig allri Evrópu að Þrakíu undan-skyldri. Hefndi Liciníus sín með því að hefja enn einar ofsóknirnar í garð kristnum í Asíu og Egyptalandi.

Constantínus beið átekta en þegar barbarar réðust inn í Þrakíu og Liciníus gerði ekkert í því fór Constantínus með her sinn og bjargaði skattlandi Liciníusar. Liciníus var ósáttur við þessa innför hans inn í skattland sitt og hófst styrjöld á nýjan leik. Constantínus bar sigur úr býtum og varð einn keisari yfir Rómarveldi árið 323. Liciníus gekk undir hann gegn fyrirheiti um náð en lét Constantínus svo aflífa hann árið síðar vegna nýrra saka sem spurning er hvort nokkuð vit hafi verið í.

Constantínus bauð krisnum aftur heim úr útlegð og gekk hálfpartinn í lið við þá þrátt fyrir boðun um trúfrelsi. Constantínus var sjálfur ekki kristinn þó sögur hermi að Helena móðir hans hafi tekið skírn þegar Constantíus faðir hans yfirgaf þau. Þaðan hefur hann vafalaust lært heilmargt um kristna trú og einnig hefur sigurganga hans undir kristnum merkjum haft áhrif á hann. Engu að síður var kristni mest sameiningartákn í augum hans, á æviskeiði hans höfðu kristnir orðið fyrir 3 ofsóknum sem allar misheppnuðust. Þrátt fyrir að kristnir væru mikill minnihlutahópur héldu þeir sig saman annað en heiðnir sem klofnir voru í marga hópa. Einnig fékk hann stuðning frá kristnum í Róm þegar hann réðst gegna Maxentíusi og í austurveldinu þegar hann réðst gegn Liciníusi, það hefur vafalaust ýtt undir ákvörðun hans um að styðja kristna. Constantínus dróg smátt og smátt úr heiðnum siðum og jók kristni sem hefur þ.a.l. ekki reitt heiðna jafn mikið til reiði og ef hann hefði gert það allt í einu.

Þó að Constantínus hafi haft góða stjórn á heimsveldinu hafði hann litla stjórn á fjölskyldu sinni. Honum samdi að vísu vel við móður sína, Helenu, sem hann sendi til Jerúsalem og byggði þar kirkjur en snéri svo heim til sonar síns til að deyja. Fyrri kona Constantínusar var Mínervína sem ól honum soninn Crispus. Seinni kona hans var Fásta dóttir Maximíanusar og með henni eignaðist hann þrjá syni og þrjár dætur. Árið 326 lét Constantínus taka Crispus son sinn af lifi og Liciníanus, son Liciníusar og Constantíu systur hans, stuttu síðar. Svo lét hann aflífa Fástu konu sína. Samkvæmt Zósímosi á Crispus að hafa leitað ásta hjá Fástu sem kærði hann fyrir keisaranum en síðan hafi Helena hefnt hans með því að telja syni sínum trú um að Fásta hafi haldið fráhjá honum með Crispusi. Ef til vill hefur Fásta rutt Crispusi úr vegi fyrir syni sína og Liciníanus hefur hugsanlega ætlað að heimta hlut föður síns af ríkinu og því verið aflífaður.

Árið 335 lét Constantínus ríkið eftir til eftirlifandi sona sinna og systur sona. Þegar hann fann dauðan svo nálgast tók hann skírn. Hann hafði beðið með það fram á dánarstund til að hreinsa sig af syndum lífs síns.

Það helsta sem Constantínus skyldi eftir sig annað en að leggja grundvöll kristninnar í heiminum var að flytja höfuðborgina frá Róm til Byzanzborgar sem hann nefndi Nova Roma, eftir hans dag var hún þó betur þekkt sem Constantínópel og loks Istanbúl þegar Arabar náðu henni. Róm hafði að vísu aðeins verið höfuðborg að nafninu til í langan tíma og ekki var sjalgjæft að keisarar stigu vart fæti inn fyrir borgarmúra hennar. Hann studdi gang bókmennta og lista, egldi skólana í Aþenu og stofnaði háskóla í Constantínópel. Þar var kennd gríska, latína, bókmenntir, heimspeki, mælskufræði, lög og embættismenn þjálfaðir handa heimsveldinu. Landsstjórum var boðað að stofna byggingarlistaskóla og laða inn námsmenn. Hann jók og einkaréttindi lækna og kennara. Hann leysti listamenn undan borgaralegum skyldum svo að þeir gætu fullkomnað list sína og kennt sonum sínum. Hann lét reisa fullt af kirkjum um heimsveldið, t.d lauk hann byggingu basilíku sem Maxentíus hafði hafið smíð á í Róm og varð hún fyrirmynd gotneska tímans og endurreisnarinnar. Eftir hann stendur sigurbogi Constantínusar sem er mjög vel varðveittur. Hann var samansettur úr ýmsum hlutum héðan og þaðan.

Heimildir:

Ljósrit dreift í tíma.

http://www.nomismatike.hpg.ig.com.br/ImpRomano/CasConst/ConstantinusI.html (sótt 3.des 2004)

http://www.geocities.com/Athens/Cyprus/8943/ImpRomano/CasConst/ConstantinusI.html (sótt 3.des 2004)