| Austurvegur
og tenging við norræna menn
1. Inngangur:
Í fornsögum Íslendinga er oft sagt frá ferðum norrænna manna í Austurveg, til Vindlands, Garðaríkis og jafnvel víðar. En hver var tilgangurinn með þessum ferðum? Voru þær herferðir eða ránsferðir, til fróðleiksöflunar, til að vinna sér inn frægð og frama eða jafnvel trúarlegs eðlis? Hver voru tengsl norrænna manna til austur? Var þarna um einhvern skyldleika að ræða eða voru þetta alveg sitt hvorir menningarheimarnir? Vissu norrænir menn eitthvað um staðhætti þarna í Austurvegi, siði austurmanna og venjur, eða voru þeir með miklar ranghugmyndir um hvað þarna var að finna? Hvað segja allar þessar upplýsingar okkur svo um sýn Íslendinga á Austurvegsríki? Sáu þeir þau sem álíka þjóðir og Norðurlöndin eða voru þetta undarlegar risaþjóðir, með tröll og yfirnáttúrulega hluti? Sáu þeir Austurvegsþjóðir sem undiroka, jafningja eða jafnvel æðri þjóðir en Norðurlöndin?
2. Garðaríki:
2.1 Fjölskyldutengsl:
Tengsl norrænna manna við Garðaríki voru mikil og á ýmsa vegu. Konungafjölskyldur Norðurlanda voru til að mynda náskyldar konungafjölskyldum Garðaríkis, og segir um það í Knytlinga sögu að Haraldur Hólmgarðskonungur [d. 1132], hafi verið dóttursonur Haralds Guðinasonar [d.1066], Englakonungs, og sonarsonur Jarizleifs Hólmgarðskonungs [d.1054] og Ingigerðar konu hans, sem var dóttir Ólafs Svíakonungs. Kristín kona Haraldar Hólmgarðskonungs var dóttir Inga Svíakonungs Steinkelssonar, og systir Margrétar, eiginkonu Nikulásar Danakonungs [d.1134]. Dætur Haraldar Hólmgarðskonungs voru síðan giftar Sigurði Jórsalafara Noregskonungi [d.1130] og Knúti helga [d.1131] lávarði í Danmörku. Valdimar [d.1182], sonur Knúts helga var samkvæmt Knytlinga sögu alinn upp með móðurfrændum sínum í Garðaríki, þó að aðrar heimildir séu ekki á sama máli þar. 2 Soffía, hálfsystir Knúts Danakonungs [d.1202], var dóttir Valaðars konungs af Pólínal1andi. 3 Þorgils, sonur Sveins [d.1157], átti í Garðaríki „móðurætt göfga; fæddiz hann þar upp ok var þar til konungs tekinn ok kom ekki síðan til Danmerkr.“ 4 Þannig mætti lengi áfram telja.
2.2 Ólafs Saga Tryggvasonar:
Tengsl voru þó oft við konunga Garðaríkis óháð skyldleika og má þar fyrstan nefna Ólaf Tryggvason Noregskonung sem var að miklu leiti alinn þar upp, eða svo segir Ólafs saga Tryggvasonar eftir Odd munk. Hvort nokkuð sé til í þeirri sögu er aftur á móti ekki víst. Sagan segir aftur á móti að það hafi komið svo til að þegar Tryggvi faðir Ólafs var myrtur hafði Ástríður móðir hans flúið til Svíþjóðar með hann, þá ungabarn. Þau neiðast til að yfirgefa Svíþjóð eftir tveggja ára dvöl þar og ætla til Garðaríkis, en Sigurður bróðir Ástríðar hafði verið þar í nokkurn tíma og segir að „[h]ann hafði mikinn sóma af Garðakonungi.“ 5 Á leiðinni urðu þau fyrir barðinu á ránsmönnum sem tóku þau og allt föruneyti þeirra fanga, drápu suma en seldu aðra í þrældóm. Ólafur varð þá viðskila við móður sína og seldur manni að nafni Klerkon sem drap fóstra Ólafs fyrir augum hans en selur hann svo. Ólafur var svo seldur aftur og endar hjá Heresi og dvelur þar í 6 ár. Fékk Heres svo mikla ást á Ólafi „at hann var ekki ánauðigr eða þræll, heldr svá sem æskiligr son“. 6
Eftir sex ára veru í Eistlandi finnur Sigurður móðurbróðir hans hann þegar hann er að heimta þar skatt fyrir Valdimar Hólmgarðskonung og kaupir frelsi hans og flytur með sér til Garðaríkis. Allogia drottning tekur svo við Ólafi og elst hann upp í fóstri hennar og Valdimars Garðaríkiskonungs. Af dvöl hans þar er það helst að segja að Ólafur vann sig til mikilla tigna og fór ungur í hernað fyrir Valdimar konung. Þegar hann var 12 ára bað hann Valdimar um her og ferðaðist um Garðaríki og barðist þar við víkinga og óvini Valdimars. „Vann hann aftr allar borgir og kastala, þá er fyrr höfðu legit undir ríki Garðakonungs. Ok margar þjóðir útlendar okaði hann undir ríki hans.“ 7 Ólafur yfirgaf svo Garðaríki vegna öfundar sem upp hafði sprottið vegna velgengni hans þar. Hann tók með sér mikinn her og „herjaði þá á heiðnar þjóðir ok fekk jafnan sigr. Fór hann víða um Austrveg ok braut undir sik fólkit.“ 8
Ólafur er einnig sagður eiga þátt í kristnun Garðaríkis. Oddur munkur segir til að mynda að þegar hann snéri heim til Garðaríkis eftir 3 ára viðveru í Vindlandi, hafi hann fengið vitrun og haldið til Grikklands og fræðst þar um kristni. Ólafur tekur þar skírn og snýr svo aftur til Garðaríkis og boðar þar trú fyrir konungi ok drottningu. Valdimar konungur er í fyrstu mótfallinn trúskiptum en fyrir tilstilli drottningar tekur hann og hirð hans kristni. Flateyjarbók segir svipaða sögu af þessu nema að hún segir ekkert um að Ólafur hafi tekið skírn í Grikklandi, en boðaði engu að síður kristni við konung og drottningu og er þau samþykktu trúskipti hafi hann biskup frá Grikklandi sem skírði þau kóng og drottningu. Hún bætir því svo við að kristniboð Ólafs þar sé ekki ótrúlegt, „því at ágætar fræðibækr af ævi keisara skrifaðar segja svá, at þessar þjóðir, er svá heita: Rucii, Polamii, Ungarii, kristnuðust um daga Ottonis Keisara, þess er hinn þriði var með því nafni. Sumar bækr segja, at Otto keisari hafi farit í Austrveg með her sinn ok bryti þat fólk víða til kristni ok með honum Ólafr Tryggvason.“ 9 Það brýtur gegn þessari frásögn að í Garðaríki var iðkaður grískur rétttrúnaður á meðan Ólafur boðaði kaþólskan sið í heimabyggð sinni. Það er reynt að útskýra það með því að Ólafur hafi fengið grískan biskup til trúboðsins og það var í sjálfu sér enn ekki farið að gera mikinn greinarmun á þessum stefnum þá. En annað kemur líka á móti, í Ólafs sögu segir frá því er hann tekur skírn, og er það síðar en trúboðið í Garðaríki á að eiga sér stað. Þar segir að árið 993 hafi hann tekið skírn í klaustri í eyjaklasanum Syllingar vestur af Englandi. 10 Það má því teljast ólíklegt að hann hafi boðað kristni áður enn hann tekur hana upp sjálfur. Þessi frásögn er líka í Ólafs sögu Odds munks og virðist Ólafur því hafa tekið skírn tvisvar samkvæmt henni. Fyrst í Grikklandi upp á grískan rétttrúnað, síðan í Syllingum upp á rómversk-kaþólskan sið. 11 Þessi siðskipti Ólafs gerast áður en trúboð hans á Norðurlöndum hefst og er hugsanlega tilraun Odds munks til að útskýra af hverju svo mikill munur var á kristinni trú í Garðaríki og á Norðurlöndum. Það þýðir að Íslendingar, eða að minnsta kosti lærðir Íslendingar gerðu sér grein fyrir mun á siðarvenjum kristni í austri og vestri. Það útilokar reyndar engan veginn að þeir hafi ekki gert sér grein fyrir klofningi kirkjunnar líkt og Sverrir Jakobsson rökstyður í grein sinni „Austurvegsþjóðir og íslensk heimsmynd“. En þó að svo megi vera er nokkuð ljóst af þessum þætti Ólafs sögu að einhverjir lærðir menn gerðu sér að minnsta kosti ljóst að einhver munur var þarna á.
2.3 Eymundar þáttur Hringssonar og Yngvars saga víðförla:
Fleiri norrænir menn unnu sig til tigna í Garðaríki. Þegar Valdimar konungur lést skifti hann ríki sínu á milli syna sinna þriggja, „Búrizláfr hefir Kænugarð, ok er hann bezt ríki í öllu Garðaríki. Jarizleifr hefir Hólmgarð, en hinn þriði [Vartilafur] Palteskju ok þat ríki allt er þar liggr til“. 12 Þess er ekki lengi að bíða að ófriður brýst út milli þeirra bræðra og fer Eymundur nokkur Hringsson því, ásamt Ragnari jarli, til Garðaríkis til að vinna sig til metorða. Þeir halda til Jarizleifs í Hólmgarði, en hann var eins og fyrr kom fram giftur Ingigerði, dóttur Ólafs Svíakonungs. Þeir gera samning sín í milli og hjálpa Eymundur og Ragnar Jarizleif í bardaga við Búrizláf bróður hans. Þeir sigra bardagann og „eigna flestir Eymundi konungi sigrinn ok Norðmönnunum. Höfðu þeir hér af mikit metnað ok gekk þat eftir málefnum“. 13 Stýrir þá Jarisleifur báðum ríkjunum, Hólmgarði og Kænugarði, með ráðum og umsjá Eymundar. Búrizláfur safnar liði í Bjarmalandi, gerir árás á bróður sinn og tapar. Hann flýr þá til Tyrklands og safnar þar liði, „ok eru þat Tyrkir ok Blökumenn ok mörg önnur ill þjóð. Ok þat hefi ek heyrt, at þat sé líkligra at hann gangi af kristninni ok hann ætlar at skipa þessi hinni illu þjóð ríkin ef hann fær unnit Garðaríki undan yðr.“ 14 Eymundur fer þá til og drepur Búrizláf í laumi.
Þeir félagar fengu ekki greitt eins og til hafði verið samið og var altalað að þeir þættust konungi æðri þar sem þeir hefðu drepið Búrizláf og slitnar því upp úr vinskap þeirra við Jarizleif. Fara þeir þá til Vartilafs, þriðja bróðursins. Stríð er nærri brotist út milli Jarizleifs og Vartilafs en stillt til friðar áður en til bardaga kemur og ríkinu svo skipt þannig að Jarizleifur fær Hólmgarð, Vartilafur Kænugarð og Eymundur Palteskju. Jarizleifur er svo yfir Garðaríki og Eymundur annast varnir þess. Vartilafur deyr fljótlega og tekur Jarizleifur yfir ríki hans. Eymundur deyr einnig ungur en Ragnar erfir ríki hans, með samþykki Jarizleifs og Ingibjargar konu hans.
Í Yngvars sögu víðförla segir aftur af Eymundi Ákasyni sem hélt til Jarizlafs í Hólmgarði sem tekur vel við honum
því at þá var ófriðr mikill í Garðaríki, því at Burlizleifr, bróðir Jarizleifs konungs, gekk á ríkit. Við hann átti Eymundr fimm bardaga, en í inum síðasta var Burizleifr handtekinn ok blindaðr ok færðr konungi. Þar fekk hann of fjár í gulli ok silfri ok margs konar gersemum ok góðum gripum. ... Á því méli var Eymundr í Hólmgarði ok háði oft bardaga ok hafði sigr í öllum ok vann aftr mikit skattland undir konunginn. 15
Eftir þetta hélt Eymundur aftur til Svíþjóðar og settist þar að í landi föður síns, sem konungur hafði lagt eignarhald á.
Spyrja má hvort þetta séu sögur af sama manninum þó atburðarás sé ólík, gjörólíkur endir, Eymundarnir ekki feðraðir eins og baksaga þeirra því mjög ólík. Eymundur Ákason er sonur óhlýðins höfðingja í Svíþjóð sem konungur lætur drepa. Hann elst síðan upp hjá Svíakonungi og í góðu sambandi við hann. Eymundur Hringsson er sonur Hrings konungs í Hringaríki í Upplöndum Noregs. Hann var einnig sonarsonarsonarsonur Haralds hárfagra og því af mjög göfgum ættum. Hann var og fóstbróðir Ólafs helga Haraldssonar Noregskonungs. Hér virðist því erfitt að túlka þá sem sama manninn, þó þeir komi vissulega báðir úr hirð norræns konungs.
Það að annar verði konungur í Garðaríki og deyi ungur en setjist að í óðali föður síns í Svíþjóð og lifi þar góðu líf er líka mikill munur. Eina sem þeir eiga í raun sameiginlegt er nafnið og að hafa barist fyrir Jarleif Hólmgarðskonung gegn Búrizleifi bróður hans. Þennan meginmun sagnanna er þó ef til vill hægt að skíra með því að þær hafi geymst sem munnmælasagnir og því breyst með tíma.
Annar stórmunur á sögunum er sá í Yngvars sögu víðförla er aðeins getið Hólmgarðs og ekkert minnst á staðhætti Garðaríkis en í Eymundar sögu Hringssonar er Garðaríki líst ágætlega. Þar er því líst hvernig það er klofið í þessi 3 ríki, Hólmgarð, Kænugarð og Palteskju, og sagt hver stjórnaði hverju. Þar kemur og fram hvernig Hólmgarður og Kænugarður sameinuðust aftur. Þetta getur þó orsakast af því að í Eymundar sögur er baráttan í Garðaríki aðal atriði sögunnar en í Yngvars sögur er þetta einungis forsaga um föður söguhetjunnar.
Í grein sinni, „Russian history, Icelandic story, and Byzantine strategy in Eymundar þáttr Hringssonar“ eftir Robert Cook, talar hann um heimildagildi Eymundar þáttar. Líkt og með flestar aðrar Íslendingasögur má stórlega efast um einstaka atburði í sögunum og Cook fer ítarlega í hvaðan hugmyndir sagna Eymundar þáttar gætu verið frá komnar en þó er Eymundar þáttur góð heimild. Enginn önnur saga lýsir af álíka nákvæmni lífi Skandínavískra væringja í Austurvegi. Eymundar þáttur gefur einnig góða lýsingi á sögu Rússlands snemma á 11. öld en hún er þó ekki villulaus, líkt og Cook bendir á. Það á því ekki að koma neinum á óvart að Eymundar þáttur var fyrsta verkið sem þýtt var úr gömlu norrænu yfir á rússnesku. 16
2.4 Þorvalds þáttur víðförla:
Fleiri sögur eru af ferðum norrænna manna til Garðaríkis. Það segir til dæmis af Þorvaldi víðförla að eftir að hann yfirgaf Ísland eftir misheppnaða tilraun til að kristna það, hafi hann ferðast víða og verið vel virtur og vegsamaður.
Allra mest var hann tignaðr um Austrveg, þangat sendr af keisaranum svá sem foringi eða valdsmaðr skipaðr yfir alla konunga á Rúzlandi ok í öllu Garðaríki. Þorvaldr Koðránsson reisti þar af grundvelli eitt ágætt munklíf hjá þeiri höfuðkirkju, er helguð er Jóhannae baptista, ok lagði þar til nógar eignir. Hét þar æ síðan af hans nafni Þorvaldsklaustr. Í því munklífi endi hann sitt líf ok er þar grafinn. 17
Það segir og að þegar Ottó Saxlandskeisari kristnaði Austurvegsþjóðir hafi Ólafur Tryggvason, sem var með honum í för hitt Þorvald þar og þeir kennt hvor öðrum mikið um kristni og Þorvaldur hafi nokkurn vegin skorað á Ólaf að kristna Ísland.
Hér er því kominn önnur tenging milli kristnunar Garðaríkis og Norðurlanda sem varla er hægt að túlka örðuvísi en að litið hafi verið á Garðaríki sem trúbræður og því er vart að undra að Íslendingar virðist áhugalausir um stríð Svía og Rússa sem hófst á 13. öld og átti að vera til að færa Rússa til réttrar trúar, eða að minnsta kosti á yfirborðinu. Íslendingar virðast oftar hafa litið á þessa baráttu sem baráttu um landsvæði, enda hefði annað stangast á við forna sagnahefð landsins. 18
2.5 Örvar-Odds saga:
Örvar-Oddur Grímsson, einn víðförlasti maður sem sögur fara af, kom einnig til Garðaríkis, þó að það sé að vísu ekki áberandi í ferðum hans. Hann hélt í Austurveg til að finna jötuninn Ögmund Eyþjófsbana og fann í Geirröðargörðum en eftir að Örvar-Oddur og Ögmundur skildu seinast „fór Ögmundr í austrveg ok gerðist mágr Geirröðar jötuns ok skattgildi allra konunga í Austurvegi“. 19 Oddur sigrar jötuninn í bardaga en skaðinn af bardaganum meira en vegur upp á móti sigrinum
Enn ferðast Oddur víða en er hann heyrir af konungi í Hólmgarði, Kvillánusi að nafni, er enginn vissi ætt á né hvaðan hann var, varð Oddur forvitinn og hélt þangað. Hér er að finna eina nákvæmustu lýsingu Garðaríkis sem finna má í íslenskum fornritum:
Garðaríki er svá mikit land, at þat var þá margra konunga ríki. Marró hét konungr. Hann réð fyrir Móramar; þat land er í Garðaríki. Ráðstafr hét konungr. Róðstofa heitir þar, er hann réð fyrir. Eddval hét konungr. Hann réð fyrir því ríki, er Súrdal heitir. Hólmgeirr hét sá konungr, er næst Kvillánus ráð fyrir Hólmgarði. Paltes hét konungr. Hann réð fyrir Palteskjuborg. Kænmarrr hét Konungr. Hann réð fyrir Kænugörðum, en þar byggði fyrst Magok, sonr Japhets Nóasonar. Þessir konungar allir, sem nú eru nefndir, váru skattgildir undir Kvillánus konung. 20
Kvillánus, sem reyndist vera Ögmundur jötunn, hafði safnað saman her miklum, en í honum voru, ásamt fyrr töldum konungum, „mikill herr af Kifjálalandi ok Rafestalandi, Refalandi, Vírlandi, Eistlandi, Líflandi, Vitlandi, Kúrlandi, Lánlandi, Ermlandi ok Púlínalandi.“ 21
Þessi landlýsing virðist vera fengin úr Hauksbók og ritari Örvar-Odds sögu því að blanda hér vitneskju úr fræðiriti saman við frásögn sína. Um þessi lönd er annars lítið minnst á annars staðar, Eistland kom fram í Ólafs sögu Tryggvasonar í útgáfu Snorra Sturlusonar, þar sem hann dvaldist í 6 ár sem þræll. Oddur munkur staðsetur aftur á móti ekki landið sem Ólafur átti að vera þræll í að öðru leiti en því að það var skattskylt Garðakonungi. Á Kúrland er minnst í Knytlinga sögu, þar segir að Kúrir, ásamt öðrum Austurvegsmönnum, hafi herjað á Danmörku á tímum Haraldar hein Danakonungs. 22 Þá segir og frá Viðgauti kaupmanni, sem verslaði í Austurvegi, en á heimleið lenti hann í Kúrum sem lágu fyrir honum á herskipum „ok vildu drepa hann, en taka fé hans til sín“. Einnig er 26sagt að á tímum Valdimars Danakonungs hafi Kúrir herjað á Bleiking, og var sendur þangað danskur her og þeir allir drepnir. 24
Ef eitthvað er að marka þessar frásagnir virðast menn því eitthvað hafa þekkt til landa í nánd við Garðaríki en þekking á þeim virðist ekki hafa verið mikil. Nokkur þekking kemur fram um Garðaríki sjálft, sérstaklega í Örvar-Odds sögu og Eymundar þætti en þó með ótrúlegum mun á lýsingum landsins. Í Eymundar þætti er, líkt og í Ólafs sögu Tryggvasonar, líst landi sem er að litlu sem engu leiti frábrugðið Norðurlöndunum. Vissulega nefnir Snorri í sinni útgáfu Ólafs sögu lög nokkur sem eru við lýði í Garðaríki er þyki undarleg en sögurnar eru alveg lausar við undur, tröll og því um líkt, að því undanskyldu að allar sögur nefna þar spáfólk, sem líklegast hefur ekki þótt nein undur í þá tíð. Í Örvar-Odds sögu er aftur á móti jötun konungur í Kænugarði og ekki ber Knytlinga saga fagra frásögn af Kúrum, sem Örvar-Odds saga segir skattgilda til Garðaríkis. Garðaríki virðist því aðalega hafa verið séð sem land þar sem menn gátu unnið sér inn frama, hvort sem var í viðskiptum eða hernaði, og því varla verið talið óvinveitt eða undarlegt land. Þó að einhverjir hafi gert sér grein fyrir mun í trúariðkun Garðaríkis er ekki hægt að sjá út að nokkur hafi talið trúvillinga eða heiðingja, heldur má túlka sögur Ólafs Tryggvasonar og Þorvalds víðförla sem svo að þeir hafi verið álitnir trúbræður Norðurlandanna.
3. Vindland:
3.1 Knytlinga saga
Í fornum textum virðast helstu tengsl Norðurlandanna við Vindland voru stríð Danakonunga þar. Magnús konungur [d.1047] á að hafa barist þar við Jómsborg og brennt hana. Hann á einnig að hafa barist við Vindur á Jótlandi. 25 Egill nokkur Ragnarsson, sem sagður var í þjónustu Knúts konungs [d.1086], á að hafa farið til Vindlands „ok er hann kom þar, þá herjar hann. Vinðr safnaz saman ok fengu ógrynni hers; fóru síðan í móti Agli með þat lið, ok er þeir finnaz, verður þar bardagi mikill, ok fellr þar mart lið af hvárumtveggjum.“ 26 Egill sigrar og verður afrekið frægt. „Konungr lofar, sem aðrir menn, afrek Egils ok sigr“. 27
Það sýnir og hve mikið Danakonungar eiga að hafa herjað á Vindur að þegar Knútur konungur samdi um frið við þá segja sendimenn konungs við hann „at Vinðr tæki með þökkum at halda sætt ok frið við Knút konung ok höfðu því haft her fyrir landi sínu, at þeim þótti hann ótrúligr; ... vildu þeir vera við búnir ok verja land sitt, ef herjat væri land þeirra.“ 28
Ef leggja má nokkra trú við Knytlinga sögu virðast Danir að einhverju leiti hafa stjórnað Vindlandi því þar segir að Valdimar Danakonungur Knútsson [d.1182] hafi farið margar herferðir til Vindlands og eftir andlát hans hafði Knútur konungur [d.1202] haldið áfram herferðinni sem endaði svo að Knútur hafði „sett sína gæzlu ok forsjá yfir alt Vinðland með ráði Absalóns erkibiskups, ok er nú landit alt undir þeirra valdi.“ 29 Einnig kemur þar fram að „Haraldr Gormsson [d.987 í seinasta lagi] var tekinn til konungs í Danmörk eptir föður sinn; ... ok hafði hann mikit jarlsríki í Vinðlandi; hann lét þar gera Jómsborg ok setti þar herlið mikit; hann setti þeim mála ok rétt, en þeir unnu landit undir hann“. 30 Þar segir og að Heinrekur Saxlandskeisari hafi herjað á Vindland „ok vann þar mikinn hernað í ríki því, er Danakonungar höfðu þar lengi átt; lagði keisarinn undir sik ríkit, ok játaði alt fólk honum hlýðni þar; en þó var í þenna tíma alt fólk heiðit í Vinðlandi.“ 31 Líklegast er þetta þó aðeins réttlætingar fyrir kröfum Danakonunga sem þóttust eiga tilkall til svæðisins.
Það kemur oft fram að Vindland hafi verið heiðið, líkt og hér rétt að framan, og hefur það án efa átt að undirstrika það að þessar herferðir Danakonunga hafi átt að vera krossferðir til að kristna heiðið land. Annað dæmi er til dæmis frásögnin um Eirík Danakonung sem fór „til Vinðlands með her sinn ok herjaði þar víða ok vann þar mikit hervirki; hann vann þar stað þann er Arkún heitir; þat fólk var heiðit, er þann stað bygði. ... ok lét konungr kristna alt fólk í staðnum; fór hann síðan heim til Danmerkur. En þegar konungr var í brottu þaðan, þá köstuðu þeir aptr kristni ok efldu síðan blót ok heiðinn sið.“ 32
Hve mikið er til í sögunum um hernað Danakonunga í Vindlandi er óvíst en eitt er víst að einhver var hann. Danakonungur gerði tilkall til svæðisins líkt og Saxlandskeisari og voru í raun í kapphlaupi við hann um að styrkja sig á svæðinu til að auka hag sinn og styrk. Trúarlegur tilgangur hefur án efa verið átylla þó hún hafi vafalaust komið að góðum notum. Hvort Vindland var aftur á móti heiðið er svo annað mál og erfiðara að svara.
3.2 Ólafs saga Tryggvasonar:
Ekki eru þó allar lýsingar á ferðum norrænna manna til Vindlans tengdar stríði. Í Ólafs sögu Tryggvasonar segir að þegar hann hefi lokið herferðsinni um Austurveg hafi hann ætlað að snúa aftur til Garðaríkis en gat það ekki fyrir veðri. Hann hélt þá til Vindlands og fór þar um friðlega. Honum var boðið til Geiru drottningar og giftast þau og varð hann þannig kóngur yfir svæði í Vindlandi sem og tengdasonur Búrizlafs Vindakonungs. 33 Hann bjó síðan út mikinn her og herjaði á borgir og héröð sem höfðu gengið undan stjórn Geiru drottningar. „Síðan sat hann um borgir ok barðist ... ok svá gekk hann at með ákefð, at engi varð viðstaða, ok braut hann borgir, ok gekk hann upp með liði sínu, ok tók hann ógrynni fjár.“ 34 Í Flateyjarbók kemur einnig fram „at Ólafr konungr rak meira hernað á Vindlandi en nokkurr konungr annarr fyrri ok hafði í hverri orrostu sigr.“ 35
Á meðan dvöl hans stóð í Vindlandi ræðst hann í herför með Brúizlaf Vindakonungi, tengdaföður sínum, og Ottó Saxlandskeisara, og berjast þeir við Harald Danakonung og neyðir Ottó keisari Harald til að taka kristni. 36 Í raun höfðu danskir konungar verið kristnir að nafni til frá árinu 826 en landið áfram mjög heiðið. Ottó keisari hafði svo krafist þess að hann yrði gerður yfirmaður hinnar dönsku kirkju sem Haraldur svaraði með stríðsyfirlýsingu. Það endaði með sigri Ottós sem neyddi Harald til að taka skírn.
„Óláfr Tryggvason var þrjá vetr í Vindlandi, áðr Geira, kona hans, tók sótt, þá er hana leiddi til bana. Óláfi þótti þat svá mikill skaði, at hann festi ekki yndi á Vindlandi síðan.“ 37
Í Ólafs sögu Tryggvasonar kemur einnig fram að konungatengsl hafi verið milli Vindlands og Norðurlandanna. Gunnhildur, dóttir Búrizláfs Vindakonungs og systir Geiru, fyrrverandi konu Ólafs Tryggvasonar, var gift Sveini Danakonungi. Búrizláf átti einnig að fá Þyri Haraldsdóttur, systur Sveins, en Þyri lagði sig mikið í móti og drógst málið mjög. Það varð á að Þyri var send til Vindlands fyrir milligöngu Gunnhildar. „En svá segja menn, at meðan hon var í valdi Búrizleifs konungs, at hvárki át hon né drakk, ok fór svá fram ellifu daga. En á tólfta degi lét konungr hana brott.“ 38 Hún giftist síðan Ólafi Tryggvasyni, sem þá er orðinn Noregskonungur. Gunnhildur andast síðan og giftist Sveinn Danakonungur þá Sigríði stórráðu móður Ólafs Svíakonungs, sem hafði reynt að giftast Ólafi Tryggvasyni. Curt Weibull fjallar aftur á móti um þessa frásögn í Ólafs sögu og telur hana mjög ótrúverðuga, hann segir að sögurnar af Sigríði stórráðu séu óeðlilega líkar sögum af Brynhildi í Sigurðs sögu og þess fyrir utan telur hann frásagnirnar ekki hafa neina stoð í raunveruleikanum. 39
3.3 Staðlýsingar og tengsl við Norðurlönd:
Staðlýsingar á Vindlandi eru sama og engar, það að Danir og Saxland hafi herjað á þá gefur til kynna að það hafi teygt sig eitthvað vestur, en þar sem Kúrland, sem hafði fyrrnefnda tengingu við Garðaríki, er stöku sinnum nefnt í tengingu við Vindland, 40 gefur einnig til kynna að það hafi ná talsvert í austur líka. Á stöku stað er einnig talað um Austur- og Vestur-Vindur. Til dæmis segir að Austur-Vindur hafi ráðist á Heinrek hertoga af Brúnsvík, 41 Heinrek bauð líka Austur-Vindum að herja á Danmörku. 42 Vestur-Vindur eru aðeins nefndar þegar Austur-Vindur ætla að ráðast á Ré, sem var undir Danastjórn, en biðu eftir herliði frá Vestur-Vindum. Í raun var þessi aðskilnaður aðeins nefndur þegar talað var um Ré og Réinga en á það svæði herjaði Valdimar Danakonungur og Knútur sonur hans og ná undir sig. Ré er ef til vill hérað í Austur-Vindlandi, þó það komi ekki skýrt fram, en ef svo er, er það eina héraðið í Vindlandi sem nefnt er, nema Kúrland sé þar einnig.
Samband Norðurlanda, og þá sérstaklega Danmerkur, við Vindland virðist því helst, miðað við sögurnar, hafa byggst upp á stríði sem hefur þá að öllum líkindum verið byrjað áður en Norðurlöndin kristnuðust, eins og sést á fyrri upptalningu konunga, sem margir hverjir voru heiðnir, og því virðist ótækt að útskýra herferðir þessar sem krossferðir, nema þá að litlu leiti. Þær hafa væntanlega að mestu verið til að auka styrk og landsvæði Danakonunga. En eins og oft hefur verið sagt þá er yfirleitt ekki ritað niður nema það sem merkilegt þykir og því útiloka þessar stríðslýsingar ekki vinsamleg samskipti, verslun og fleira. Reyndar er þegar búið að nefna dæmi af vinsamlegur samskiptum en það eru fjölskyldutengsl milli konungsfjölskyldnanna á svæðinu og friðsamlegar ferðir Ólafs Tryggvasonar þar um, ef eitthvað mark má taka á þessum frásögnum. Það er heldur ekki nokkur vafi á að viðskiptatengsl milli svæðanna hafi verið þó nokkur. Samband Norðurlandanna við Vindland hefur því vægast sagt verið margslungið og flókið.
En það hvort trúa megi sögunum er aftur á móti ekki aðal atriðið heldur er það að fyrst Íslendingar voru að skrifa svona um Vindland hlýtur það að einhverju leiti að gefa vísbendingu um hvernig þeir sáu landið þegar textinn er skrifaður. Þeir virðast því hafa séð landið sem heiðið land sem ekki vildi taka kristni en lítið sem ekkert þekkt um staðhætti þess eða siði.
4. Önnur lönd og ótilgreindir staðir:
4.1 Örvar-Odds saga:
Eitthvað er einnig um Austurvegsferðir þar sem áningastaður er annar en Vindland og Garðaríki, og oft eru lýsingar ferða þar sem staðsetning Austurvegsferðanna er mjög óljós. Þegar Örvar-Oddur hélt í fyrsta sinn að heiman ætlaði hann austur til Bjarmalands. Á leiðinni gerir hann viðkomu í Finnmörk og ræna samferðarmenn hans og rupla Finnana og segir Guðmundur bróðir Örvar-Odds svo: „ok hefi ek þat svá gert at mér hefir mest gaman at þótt, at græta Finnurnar“. 43 Því næst halda þeir beint til Bjarmalands. Þar sjá þeir hóp Bjarma ok ætla að eiga viðskipti við þá en viðskiptaáætlanirnar ganga upp fyrir. „Síðan tekst með þeim bardagi, ok gengr Oddr í gegnum fylkingar, hvar sem hann kemr at, ok fellir lið af Björmum sem stráviði, ok var bardagi þeira bæði harðr ok langr.“ 44 Á endanum flýja svo Bjarmarnir. Þeir halda þá aftur til Finnmerkur, en þar lenda þeir í stormi og reka í austur. Þeir setjast þar að í eyju en lenda fljótlega í baráttu við jötna. Fyrst kemur þar kona. „Hún var í skinnkyrtli ok mikil vexti ok illilig, svá at þeir þóttust ekki kvikvendi slíkt sét hafa.“ 45 Oddur sendir hana á flótta en ekki líður á löngu þar til þeir lenda í átökum aftur.
Þeir ganga á land upp ok koma at helli einum, ok brann þar eldr. Þeir nema þar staðar ok sjá, at tröllum er skipat á báða bekki. Þar sat dólgr í hásæti. Sá var bæði mikill ok illiligr. Hann hafði hár mikit ok svart sem tálknfanir. Hann var nefljótr ok eygðr illa. Kona sat it næsta honum. Frá báðum er sagt um yfirlit, er frá öðru er. 46
Höfðinginn fékk sýn og sá að Finnar hefðu með göldrum sent þessa menn þangað í von um að tröllin myndu drepa þá. Það gætu þau aftur á móti ekki, þar sem Oddi væri ætluð löng ævi. Oddur skítur ör í átt að höfðingjanum, sem stekkur frá, og hún lendir í konunni „en hún hleypr upp við ok flýgr á jötuninn ok reytir hann. Tröllin hlaupa upp á báða bekki, ok veita sumir honum, en sumir henni. Oddr skaut annarri af Gusisnautum [en svo hétu örvar hans] í auga jötninum ok fór eftir þat til skipa“. 47 Oddur hlýtur mikið lof fyrir þetta og verður frægur fyrir. Þeir halda svo heim en stoppa í Finnmörku, þar sem þeir höfðu áður komið, og drepa þar alla í hefndarskyni.
Finnum og Björmum er lýst sem ógeðfelldum, heiðnum mönnum sem leggi stund á fjölkynngi og skín í gegn fyrirlitning á þeim. Ekki langt frá þeim er einnig að finna jötna og tröll sem gefur til kynna að þarna þyki norrænum mönnum þeir vera komnir langt frá heimaslóðum og út úr hinum siðaða heimi. Ekki er hægt að skíra þessa fyrirlitningu út frá kristnum á móti heiðnum, þar sem Oddur tók ekki skírn fyrr en löngu síðar í landi sér ókunni, Aqvítaníu. 48 Vissulega er hugsanlegt að trúarlegar ástæður séu engu að síður fyrir þessu, þar sem sitt hvor heiðnin var að öllum líkindum í þessum löndum en einnig er líklegt að fordómarnir séu vegna mismunandi siða, eða jafnvel vegna fjölkynngis, en iðurlega er talað illa um göldrótta menn í Íslendinga sögum, þó verið sé að lýsa heiðnum tímum.
4.2 Yngvars saga víðförla:
Austurvegsför Yngvars víðförla er einnig lítið staðsett. Yngvar, sonur fyrrnefnds Eymundar Ákasonar, hélt í austur til að leita sér að ríki þegar Ólafur Svíakonungur vildi ekki gefa honum konungstign. Yngvar fer fyrst til Garðaríkis og var þar í 3 ár og lærði þar ýmis tungumál. Dvöl hans þar er ekki mikið lýst og kemur ekkert fram um staðhætti eða því um líkt. Meðan hann dvelur þar heyrði hann „umræðu á því, at þrjár ár fellu austan um Garðaríki ok var sú mest, sem í miðit var. Þá fór Yngvarr víða um Austrríki ok frétti, ef nokkur maðr vissi, hvaðan sú á felli, en engi kunni þat at segja.“ 49
Yngvar yfirgaf þá Garðaríki og sigldi eftir ánni. Ekki líður á löngu þar til hann mætir risa, vísbending um að hann sé kominn út úr hinum siðaða heimi. „Síðan sigldu þeir marga daga ok um mörg heruð ok þar til, at þeir sáu annan sið ok lit á dýrum, ok af því skildu þeir, at þeir fjarlægðust sín heruð eða lönd.“ 50 Þar lendir hann í ormi er spjó eitri. Yngvar siglir svo áfram eftir ánni í marga daga og sér margar stórar borgir „ok þá sjá þeir ágæta borg. Hún var ger af hvítum marmarasteinum. En er þeir nálguðust borgina, þá sáu þeir mikinn fjölda kvenna ok karlmanna. Þeim þótti mikils um vert fegrð þá, sem þar var, ok kvenna kurteisi, því at margar váru ágætligar sýnum.“ 51 Fólk var þarna heiðið. Yngvar verður þar vingott við Silkisif drottningu en heldur svo áfram eftir ánni og hittir næst Jólf konung í borginni Heliópólim, en þar er fólk einnig sagt heiðið. Þar lærir hann að áin kemur úr uppsprettu nefndir Lindibelti, en önnur á úr þeirri uppsprettu falli í Rauðahafið. Hér virðist Yngvar því vera kominn langt suður á bóginn, hugsanlega jafnvel til Mið-Austurlanda. Hann heldur svo áfram eftir ánni og berst við risa og víkinga áður enn hann kemur að upptökum hennar. Þar sér hann dreka og djöful. Hann snýr svo til baka og hjálpar Jólfi konungi í bardaga gegn bróður sínum. Hann heldur svo áfram í átt heim en er hann kom til Silkisifjar tekur hann sótt og deyr. Samferðarmenn hans tvístrast en Íslendingurinn Garða-Ketill heldur heim. Hann ber Sveini syni Yngvar fréttirnar en Sveinn undirbýr sig í nokkur ár en fór svo úr Garðaríki í Austurveg. Á leiðinni berst hann við heiðingja og ýmsar undraverur en kemur loks til Silkisifjar. Hún tekur kristni og giftist Sveini sem lætur kristna öll ríki drottningar.
Hér virðist Garðaríki vera áningarstaður á leið norrænna manna suður á boginn en þessar ferðir Yngvars og Sveins í suður virðast ekkert með pílagríms- eða krossferðir að gera þar sem þeir ferðast um heiðin lönd og sjá ýmsar kynjaverur og ekkert minnst á kristin kennileiti eða því um líkt. Að vísu er Sveinn að boða heiðingjunum kristni en ekki virðist það þó hafa verið tilgangur ferðarinnar.
4.3 Eiríks saga víðförla:
Önnur saga um undarlega hluti í austri er saga Eiríks víðförla en Eiríkur, sem var sonur Þrándar konungs í Þrándheimi, strengdi þess heit að finna þann stað „er heiðnir menn kalla Ódáinsakr, en kristnir menn jörð lifandi manna eðr Paradisum.“ 52 Eiríkur fer svo til Danmerkur og verður þar vingott við son Danakonungs, sem einnig hét Eiríkur. Þeir fara svo saman í leit að paradís. Fyrst sigla þeir til Grikkjakonungs sem tekur þeim vel. Þeir dvelja þar í 3 ár og fræðir Grikkjakonungur Eirík um guð almáttugan og tekur Eiríkur þar kristni. Þar lærir hann til að mynda um himnaríki og paradís. Grikkjakonungur segir honum til að mynda að helvíti sé undir jörðu en yfirjörðu sé loft. Þar yfir sé svo festingarhiminn, þar sem himintungl brenna, þar yfir eru svo vötn, fest sem ský, því næst komi svo „[a]ndligr himinn, ok því trúa menn, at englar búi þar.“ Loks ber svo að líta skilningarhiminn, þar sem guð dvelur og hans veldi. Á jörðinni er aftur manna heimur, umlukinn miklum sjó, og er yst í suðurálfu Indíaland. Paradís er svo austur af því en þangað má eigi komast „því at eldligr veggr stendr fyrir, sá er tekur allt til himins upp.“ 53 Þeir halda svo til Sýrlands og þaðan austur til Indíalands. Eftir að hafa ferðast lengi um héruð Indíalands koma þeir í dimm, undarleg héröð. Þeir halda áfram og loks fer að lýsa og þar sjá þeir mikla á. „Öðru megin árinnar sá þeir land fagrt með miklum blóma ok gnótt hunangs ok kenndu þaðan sætan ilm. Þangat var bjart at líta. Enga sá þeir þar hæð né hól né fjall á því landi.“ 54 Þetta land mun vera paradís og stefna þeir félagar þangað. Á steinboganum yfir ána er dreki og snýr Eiríkur danski því við en Eiríkur Þrándarson heldur yfir. Munnur drekans reyndist svo hliðið yfir í paradís og þar fær hann vitrun, t.d. um að þó að Norðurlönd séu heiðin eigi þau eftir að taka Kristni. Hann heldur svo heim til Noregs og fær viðurnefnið Eiríkur hinn víðförli.
Eiríkur fer sem sagt svo langt að hann kemst til paradísar sem virðist vera raunverulegur staður fyrir austan Indíaland. Þó að áningarstaður hans sé undarlegur í augum flestra nútíma manna eru engar ótrúlegar lýsingar á vættum og kynjaverum líkt og í lýsingum Yngvars sögu. Í raun er ferð þeirra nafna á leið til Indíalands ekkert lýst að því undanskyldu að „allr lýðr greiddi ferð þeirra, því at þeir höfðu með sér bréf ok innsigli Grikkjakonungs ok patriarchi ór Miklagarði“. 55 Allar þjóðir sem þeir hittu báru virðingu fyrir þeim og töldu mikla guðs giftu fylgja þeim þar sem þeir hefðu bréf Grikkjakonungs. Þetta hafa því varla verið taldar heiðnar þjóðir eða ómenni þar sem þau fylgdu skipunum kristins Grikkjakonungs.
Hér höfum við 3 sögur talsvert frábrugðnar því sem talað var um í köflunum um Garðaríki og Vindland. Hér eru lýsingarnar komnar út úr heiminum sem við þekkjum og komin í land kynjavera og undarlegheita. Að vísu er ekki mikið um þess lags í Eiríks sögu en hann fer austur til Paradísar sem kemur að minnsta kosti nútíma Íslendingum undarlega fyrir sjónir. Yngvars saga og Örvar-Odds saga eru yfirfullar af slíkum undrum enda eru þeir þar komnir út fyrir Garðaríki sem virðist þá vera á mörkum hins venjulega heims, sem ef til vill er að einhverju leiti tengdur við landamæri kristninnar. Um landafræði hennar kemur aftur í ljós hvað Íslendingar virðast lítið hafa hugsað um klofning hennar í Eiríks sögu þar sem Eiríkur víðförli lærir um kristni frá Grikkjakonungi sem virðist þá eins konar kennimaður kristni á Íslandi, og það mikið að útskýringarnar, sem Eiríks saga tileinkar honum, eru settar sem nokkurs konar inngangur í Flateyjarbók. Það virðist því ekki hægt að segja annað en að Íslendingar hafi talið kristna menn kristna og ekki gert mikinn greinarmun á því hvort þú taldir þig rómversk-kaþólskan eða eitthvað annað.
4.4 Hernaðarleiðangrar í Austurveg:
Ýmsir hernaðarleiðangrar voru og haldnir þar sem svæðin voru ekki skilgreind nánar en svo að þau væru í Austurveg. Þetta gerði Ólafur Tryggvason til að mynda eftir að hann yfirgaf Garðaríki fyrst, eins og fyrr kom fram. Í Knytlinga sögu eru einnig mörg þess lags dæmi; Eiríkur jarl „var í hernaði um Austrveg ok herjaði á heiðingja, en lét alla kristna menn í friði fara, þann veg sem öllum líkaði bezt, ok svá kaupmenn“. 56 „Sveinn konungr var hermaðr mikill ok enn ríkasti konungr; hann herjaði víða bæði um Austrveg ok suðr um Saxland“. 57 „Knútr, son Sveins konungs, hafði áðr verit í hernaði í Austrveg. Svá segir Kálfr Mánason í kvæði sínu, at Knútr hafi sigrat X konunga, þá er hann var í hernaði í Austrveg.“ 58
Ekki voru þó bara ferðir gerðar í nafni hernaðar. Þegar Ástríður ætlaði með Ólaf Tryggvason, son sinn, til Garðaríkis fékk hún föruneyti með kaupmönnum. 59 Eins segir í Knytlinga sögu frá miklu og auðugu skipi sem lagði frá Noregi. „[Þ]at skip áttu kaupmenn, þeir er ætluðu til Eistlands eða annarsstaðar í Austrveg.“ 60 Eins kom fyrr fram að upprunalega hafi Örvar-Oddur ætlað að versla við Bjarma þó það detti upp fyrir. Frásagnir af kaupferðum eru þó ekki algengar, enda í sjálfu sér ekki frásögu færandi nema eitthvað beri útaf. Hugsanlegt er að þær hafi líka verið það algengar að það hafi þótt sjálfsagður hlutur. Því er óhætt að segja að ferðir norrænna mann í Austurveg hafi verið í ýmsum tilgangi, friðsamlegar verslunarferðir, ránsferðir, herferðir, ferðir til fróðleiksöflunar eða til að vinna sig til metorða, hvort heldur það var gert með því að herja á Austurvegsþjóðir, herja með þeim eða einfaldlega ferðast sem víðast.
5. Niðurstöður:
Eins og fram hefur komið hafa ferðir norrænna manna í Austurveg verið af ýmsum toga. Kaupferðir hafa líklegast verið algengastar þó minnst sé frá þeim sagt, enda tíðkast það oft að skrifa ekki um hluti sem eru sjálfsagðir í samtímanum. Ferðir í trúarlegum tilgangi virðast ekki svo algengar. Það er helst að Ólafur Tryggvason hafi verið með það fyrir augum þegar hann átti þátt í trúboði í Garðaríki, ef sú frásögn er þá að einhverju leiti marktæk. Þorvaldur víðförli virðist einnig hafa stundað trúboð í Garðaríki og getur vel hugsast að hann hafi haldið þangað í þeim tilgangi. Vissulega stóðu aðrir menn í kristinboði í Austurvegi, eins og Sveinn Yngvarsson, en það er þó tæplega hægt að skilja sögu hans svo að ferð hans hafi verið gerð í þeim tilgangi. Það segir og oft af því að menn hafi tekið skírn í erlendu landi, Ólafur Tryggvason á eyjum vestan af Englandi, Eiríkur víðförli í Grikklandi og Örvar-Oddur í Aqvítaníu, en það er ólíklegt að það hafi verið tilgangur ferða þeirra.
Hernaðarferðir voru oft farnar í Austurveg með trúarlegum forsendum, þó það hafi ef til vill aðeins verið átylla. Þar má helst nefna herferðir Danakonunga í Vindlandi, sem á yfirborðinu snúast um kristnun landsins en landvinningahugsunin er þó greinileg, þeir byggja þar borgir, og eru meira að segja að berjast við Saxlandskeisara þar. En trúarlegar ástæður fyrir hernaði eru ekki alltaf nefndar og oft virðist hernaðurinn í Austurvegi snúast um að vinna sig til metorða eða jafnvel að vera aðeins ránsferðir. Þetta kemur til dæmis fram um Knút og Svein, Danakonunga, Eirík jarl, Ólaf Tryggvason og fleiri.
Þrátt fyrir þennan hernað norrænna manna virðist hafa verið talsverður skyldleiki milli norðurs og austurs, að minnsta kosti hjá konungsfjölskyldunum. Mikið var um að norrænar prinsessur væru giftar til Garðaríkis og konungatengsl voru meira að segja við Vindland, þrátt fyrir mikið stríð þar á milli. Mest virðast tengslin þó vera við Valdimar, Jarizleif og ættingja þeirra í Hólmgarði.
Hvað norrænir menn vissu um staðhætti í Garðaríki er óljóst og kemur mismikið fram í hinum mismunandi ritum. Oft er eingöngu talað um Garðaríki en ekki er sjaldgæft að Hólmgarður sé nefndur, enda má reikna með einhverri þekkingu um hann vegna tengsla konungsfjölskyldnanna. Í Eymundar þætti Hringssonar er gert grein fyrir þrískiptingu Garðaríkis í Hólmgarð, Kænugarð og Palteskju en best er lýsingin í Örvar-Odds sögu, þar sem lýst er nákvæmlega skiptingu landsins. Móramar, Róðstofa, Súrdalur, Hólmgarður, Pelteskjuborg og Kænugarður eru þar nefnd sem hluti Garðaríkis en jafnframt nefnd lönd er virðast heyra undir það; Kifjálaland, Rafestaland, Refaland, Vírland, Eistland, Lífland, Vitland, Kúrland, Lánland, Ermland og Púlínaland. Af þessum ríkjum er aðeins Kúrland og Eistland nefnd annars staðar. Eins og komið hefur fram er þessi nákvæma lýsing Örvar-Odds sögu einungis höfð eftir Hauksbók og dregur bara upp svipaða mynd af Garðaríki og hún gerir.
Staðlýsingar á Vindlandi eru talsvert minni, þar er aðeins talað um Vindland sem eitt land, að því undanskildu að gerður er greinarmunur á Austur- og Vestur-Vindum þegar talað er um héraðið Ré, sem ef til vill er í Vindlandi og féll undir danska stjórn. Það kemur ekki einu sinni nokkur lýsing fram á svæðinu sem Ólafur Tryggvason stjórnaði í Vindlandi um þriggja ára skeið.
Ferðir í Austurveg hafa því verið ýmis konar, friðsamlegar verslunarferðir, ránsferðir, herferðir, ferðir til fróðleiksöflunar og til að vinna sig til metorða. Samskipti á milli Norðurlanda og Austurvegs hafa verið talsverð og eru þá ferðir til Garðaríkis mest áberandi.
Sýn Íslendinga í Austurveg virðist hafa verið þannig að Garðaríki var þar nágranni og ekkert meira frábrugðin en önnur nágrannalönd Norðurlandanna. Handan þess var aftur krökkt af kynjaverum og Garðaríki hefur því verið talið á mörkum hins siðaða kristna heims.
Heimildir:
Cook, Robert: „Russian history, Icelandic story, an Byzantine strategy in Eymundar þáttr Hringssonar“. Viator . Medieval and renaissance studies . 17. árgangur, 1986. Bls. 65-89.
Flateyjarbók . I. bindi. Flateyjarútgáfan. [Reykjavík] 1944.
Fornaldar sögur Norðurlanda . II. bindi. Guðni Jónsson bjó til prentunar. [Reykjavík] 1954.
Fornar smásögur úr Noregskonunga sögum . Edwin Gardiner gaf út. Reykjavík 1949.
http://www.kongehuset.dk/ -> Monarkiet i Danmark -> Kongerækken [sótt 30. des. 2006]
Íslendinga sögur . VII. bindi. Guðni Jónsson bjó til prentunar. [Reykjavík] 1953.
Konunga sögur . I. bindi. Guðni Jónsson bjó til prentunar. [Reykjavík] 1957.
Snorri Sturluson: Heimskringla . I. bindi. Steingrímur Pálsson bjó til prentunar. Reykjavík 1944.
Sverrir Jakobsson: „Austurvegsþjóðir og íslensk heimsmynd“. Skírnir 179. árgangur, vor 2005. Bls. 81-108.
Sögur Danakonunga . Utgivna för samfund til udgivgivelse af gammel nordisk litteratur av Carl af Petersens och Emil Olson . København 1919-1925.
Weibull, Curt: Källkritik och historia . Norden under äldre medeltiden . Stockholm 1964.
1. Sögur Danakonunga . Bls. 203.
2. Sögur Danakonunga . Bls. 216-7.
3. Sögur Danakonunga . Bls. 242.
4. Sögur Danakonunga . Bls. 61.
5. Konunga sögur . I. bindi. Bls. 21.
6. Konunga sögur . I. bindi. Bls. 22.
7. Konunga sögur . I. bindi. Bls. 28.
8. Konunga sögur . I. bindi. Bls. 30.
9. Flateyjarbók . 1. bindi. Bls. 129.
10. Flateyjarbók . 1. bindi. Bls. 130-2
11. Konunga sögur . I. bindi. Bls. 40, 42.
12. Fornar smásögur . Bls. 105.
13. Fornar smásögur . Bls. 111.
14. Fornar smásögur . Bls. 116.
15. Fornaldar sögur Norðurlanda . II. bindi. Bls. 428.
16. Cook, Robert: „Russian history, Icelandic story, and Byzantine strategy in Eymundar þáttr Hringssonar“. Bls. 65.
17. Íslendinga sögur . Bls. 460.
18. Sverrir Jakobsson: „Austurvegsþjóðir og íslensk heimsmynd“. Bls. 103-6.
19. Fornaldar sögur Norðurlanda . II. bindi. Bls. 293.
20. Fornaldar sögur Norðurlanda . II. bindi. Bls. 333-4.
21. Fornaldar sögur Norðurlanda . II. bindi. Bls. 334.
22. Sögur Danakonunga . Bls. 76.
23. Sögur Danakonunga . Bls. 201.
24. Sögur Danakonunga . Bls. 276-7.
25. Sögur Danakonunga . Bls. 55-6.
26. Sögur Danakonunga . Bls. 84.
27. Sögur Danakonunga . Bls. 86.
28. Sögur Danakonunga . Bls. 107-8.
29. Sögur Danakonunga . Bls. 294.
30. Sögur Danakonunga . Bls. 29.
31. Sögur Danakonunga . Bls. 173-4.
32. Sögur Danakonunga . Bls. 226.
33. Hver Búrizlaf Vindakonungur var, og hvort hann hafi verið til yfir höfuð er lítið vitað, halda sumir því fram að hann sé uppskálduð persóna, en aðrir vilja meina að hann sé samanblanda af tveimur mönnum, Miesxko I [d.992] og Boleslaws I [d.1025] frá Póllandi. Báðir störfuðu þeir með Saxlandskeisurum og varð Boleslaw konungur Póllands og eignaðist héruð í hinu Heilaga rómverska keisaradæmi.
34. Konunga sögur . I. bindi. Bls. 35
35. Flateyjarbók . 1. bindi. Bls. 99-100.
36. Flateyjarbók . 1. bindi. Bls. 116-22.
37. Snorri Sturluson: Heimskringla . Bls. 152.
38. Konunga sögur . I. bindi. Bls. 119-20.
39. Weibull, Curt: Källkritik och historia . Bls. 110-3.
40. Það má til að mynda finna hér Sögur Danakonunga . Bls. 262.
41. Sögur Danakonunga . Bls. 267-8.
42. Sögur Danakonunga . Bls. 276.
43. Fornaldar sögur Norðurlanda . II. bindi. Bls. 214.
44. Fornaldar sögur Norðurlanda . II. bindi. Bls. 219.
45. Fornaldar sögur Norðurlanda . II. bindi. Bls. 222.
46. Fornaldar sögur Norðurlanda . II. bindi. Bls. 224.
47. Fornaldar sögur Norðurlanda . II. bindi. Bls. 225.
48. Fornaldar sögur Norðurlanda . II. bindi. Bls. 268-9.
49. Fornaldar sögur Norðurlanda . II. bindi. Bls. 434.
50. Fornaldar sögur Norðurlanda . II. bindi. Bls. 436.
51. Fornaldar sögur Norðurlanda . II. bindi. Bls. 436-7.
52. Flateyjarbók . 1. bindi. Bls. 30.
53. Flateyjarbók . 1. bindi. Bls. 32-3.
54. Flateyjarbók . 1. bindi. Bls. 34.
55. Flateyjarbók . 1. bindi. Bls. 34.
56. Sögur Danakonunga . Bls. 165.
57. Sögur Danakonunga . Bls. 33.
58. Sögur Danakonunga . Bls. 65.
59. Snorri Sturluson: Heimskringla . Bls. 133.
60. Sögur Danakonunga . Bls. 92. |