Frumrit af pistlum Andrésar.
„Ég finn mig knúinn til þess að biðja ykkur þegar í upphafi máls að búast ekki við snjallri ræðu, því að sakir óhreysti minnar síðust dægur hef ég verið andlítill við ræðugerð og mátti þá síst á þá ódögun mína bæta.”
(A.K. 1970)
„Málið er óaðskiljanlegur hluti mannsins. Glæsilegt málfar, orðkyngi og málkennd verður vart lærð frá grunni, allra síst á fullorðinsárum. Málið er hluti af manninum eins og hönd. Það er hægt að æfa þessa hönd, gera hana leiknari og liprari í öllum handtökum, en eiginleikar handarinnar sjálfrar eru manninum meðfæddir. Sumir eru svo klaufskir, að þeir geta aldrei lært lipur handtök, en öðrum leikur allt í hendi. Sama má segja um mál manns, sem menn drekka í sig með móðurmjólkinni. En mál sitt geta menn þó æft og þroskað fram eftir öllum aldri, ef vilji og atorka er til, þótt mest velti á fyrstu gerð á ungum aldri. Ég er ekki í neinum vafa um það að hægt væri að gera miklu fleiri góða ræðumenn, ef þeim væri tamið að halda ræður á þeim barnsaldri, sem málið þroskast mest.”
(A.K. án ártals)
Þetta brot varð fyrir valinu til birtingar hér til að sýna viðhorf Andrésar til málþroska. Samkvæmt þessu hafði hann sjálfur hlotið nokkra þjálfun við mál sitt því Andrés var mikill snillingur í ræðumennsku sem og hvers konar textagerð. Sökum hógværðar sinnar þótti honum sjálfum ekki mikið til þeirrar snilli koma, en flestir sem á hann hlýddu voru sammála um að hann var vel máli farinn. Það kom því kannski engum á óvart, nema honum sjálfum að hann hefði verið beðinn um að leiðbeina um notkun málsins og ræðugerð. Hann var sannfærður um það að málið væri okkur meðfætt en það væri undir okkur sjálfum komið að rækta málið sem okkur er gefið. Aðeins þannig yrðu menn leiknir í að setja saman orð og setningar. Æfingin þótti honum greinilega mikilvæg í máluppeldi, þar var frekar hún heldur en kennslan sjálf sem skipti máli. Málsnilld verður ekki lærð á einni nóttu, henni þarf að vinna fyrir.
Orðsnilldin naut sín víðar en í snjöllum ræðum. Andrés Kristjánsson flutti pistla í útvarpi um árabil í þætti sem nefndist „Um daginn og veginn“. Þar fjallaði hann um hin ýmsu þjóðfélagsmál sem voru efst á baugi hverju sinni og sem hann oftar en ekki hafði sterkar skoðanir á. Á rétt rúmum 40 árum flutti Andrés 74 erindi um daginn og veginn í útvarpi. Hið fyrsta flutti hann árið 1949 með litlum fyrirvara í forföllum Jóns Helgasonar vinar síns, en hið síðasta flutti hann árið 1989, aðeins um 6 mánuðum áður en hann lést. Það má því segja að þessi erindi hafi verið hluti af lífi hans næstum öll hans fullorðinsár. Miklar breytingar urðu á íslensku þjóðlífi á þessum árum en þó er ótrúlegt hversu umfjöllunarefnin breyttust lítið í áranna rás og jafnvel virðist þjóðin enn vera að kljást við sömu vandamálin og sömu hugðarefnin heilla, svo sem veðrið, pólitíkin og menningarlífið.
Andrés var rómaður fyrir orðsnilld sína, málfar hans var vandað og hjá honum var af nógu að taka. Orðasafnið hans var stórt og fjölbreytt. Hann þótti segja skemmtilega og vel frá og heyrst hefur frá þeim sem muna þessa tíma að þegar Andrés talaði í útvarpi hafi allt stoppað á heimilunum, fólk tók sér frí frá húsverkum og safnaðist saman fyrir framan útvarpið til að hlusta á hann. Það er af mörgu að taka í þessum 74 erindum og hér ætla ég aðeins að drepa niður í nokkur þeirra af handahófi. Það líða um 10 ár á milli þeirra sem urðu fyrir valinu.
Bygging
Ef pistlar Andrésar eru gaumgæfilega skoðaðir má sjá ákveðið mynstur og reglur sem hann fylgir í uppbyggingu erindanna. Hann byrjar gjarnan á líðandi stundu, talar um þá árstíð og veðurfar sem ríkir hverju sinni enda hefur veðrið lengi verið eitt helsta umræðuefni Íslendinga. Í inngangnum setur hann oft fram ljóð eða vísur eftir þjóðkunna menn, oftar en ekki þá sem ortu undir áhrifum nýrómantísku stefnunnar. Óhætt er að segja að skáld eins og Einar Benediktsson og Snorri Hjartarson hafi verið í uppáhaldi hjá honum. Þó kemur Andrés víða við, notar oft ljóð minna þekktra skálda og vísnamanna. Ljóðin eru iðulega í samhengi við viðfangsefni hans sjálfs og jafnvel hugsuð máli hans til staðfestingar. Í meginmálinu berst talið oft að stjórnmálum eða sjávarútvegi, þ.e. þyngri og viðkvæmari þjóðfélagsmálum, einhverju eldfimu máli sem brennur gjarnan á vörum landsmanna. Í kjölfarið leiðir hann tal sitt að málefnum eins og æskunni, breyttum menntunarskilyrðum eða þjóðkirkjunni. Út frá því verður hann menningarlegri, enda voru menning og listir honum kærar. Hann lýkur því máli sínu jafnan á að minna á náttúruvernd eða nefna menningarviðburði, listamenn eða skáld og endar þannig pistla sína á léttari nótum. Hann horfir svo alltaf bjart fram á veg og lofar komandi tíma. Frá þessari uppbyggingu eru að sjálfsögðu undantekningar.
Andrés las mikið og var fróður maður. Hann vitnaði oft í merka menn eða ákveðna atburði til að lífga upp á framsetningu efnisins. Andrés var mikill áhugamaður um sögu og notaði oft líkingar úr sagnfræðinni til að auka vægi orða sinna. Í fyrsta erindi hans segir hann meðal annars:
„Fyrir um það bil hálfu þriðja
árþúsundi var uppi á Grikklandi sá
þjóðflokkur sem nefndur var Spartverjar. Þetta
var þróttmikið fólk, sem beitti harðneskju
við sjálft sig og aðra. Börnin voru á þann
veg alin upp, að þau skyldu ekki kunna að hræðast
og sannur Spartverji sá aldrei aðra leið en annað
tveggja – sigra eða falla. Saga er til af því,
er spartversk móðir fékk syni sínum ungum sverð
er hann skyldi bera í orustu. „Sverðið er stutt,“
sagði sonurinn og horfði á það. „Gakktu
þá feti framar,“ svaraði móðirin.
Það eru enn válegir tímar, eins og á
dögum Spartverjanna. Þjóðir og einstaklingar heyja
hatramma og tryllta baráttu fyrir velgengni sinni og tilveru.
Mannfólkið berst í hugsun og verki á eitruðum
spjótum, og einstaklingar og stórar og smáar fylkingar
þreyja þrotlaust stríð, í svipaðri
mynd og verið hefir frá upphafi vega, og það er
ekki líklegt að því stríði linni.“
(A.K. 1949)
Margar sögur sem þessa hafði Andrés á valdi sínu. Hann setti þær iðulega í samhengi við viðfangsefni sitt hverju sinni og fléttaði þær skemmtilega inn í frásögn sína. Þetta dæmi sýnir það vel. Hér tengir Andrés saman nútíð og fortíð. Hann notar þessa litlu dæmisögu til að setja upp mynd af því sem er enn að gerast í dag, þ.e. að mennirnir standa í sífelldri baráttu. Í þessum sama pistli líkir Andrés íslensku þjóðinni við unga drenginn. Þjóðin ætlar sér stóra hluti, en er lítil. Þetta land þarf áhöld í samræmi við styrk sinn en ekki þau sem hún ræður ekki við. Íslenska þjóðin er einmitt gjörn á að ganga feti framar vegna smæðar sinnar til þess að sýna styrk sinn. Hún ber stutt sverð í stríði sínu fyrir framtíð sinni og velferð. Andrés fléttar þarna saman listavel sagnfræðina og aðstæður sem við könnumst við í dag.
Það sem er einnig eftirtektavert við uppbyggingu pistlanna er notkun Andrésar á ljóðum og vísum. Eins og fram hefur komið voru uppáhalds skáld hans hugsanlega Einar Ben og Snorri Hjartarson og hann notaði ljóð þeirra óspart máli sínu til framdráttar. Andrés var mikill ljóðaunnandi og þótti gaman að fást við þá listgrein. Hann notaði ljóðin eins og sagnfræðina til að renna stoðum undir mál sitt og lífga upp á það. Hann notaði þau gjarnan í upphafi máls til að fanga athygli áheyrenda.
Haustið er komið handan yfir sæinn,
hvarmaljós blárrar nætur dökkna af kvíða
og þungar slæður hylja hárið síða,
hárbrimið gullna er lék sér frjálst við
blæinn
og seiddi í leikinn sólskinsrjóðan daginn.
Nú sest hann grár og stúrinn upp til hlíða
og veit, að það er eftir engu að bíða,
allt gengur kuldans myrka valdi í haginn.
(A.K. 1965)
Eins og Andrés gerði svo oft í upphafi máls síns talar hann hér um árstíðina og veðrið. Þann 20. september 1965 hóf hann erindi sitt á þessu ljóði Snorra Hjartarsonar og glæðir þannig mál sitt lífi enn frekar. Andrés byrjaði pistil sinn á að tala um þau tímamót sem haustið er „með sumargleðina á aðra hönd en vetrarhrollinn á hina.“ (A.K. 1965). Hugir manna eru fullir trega á haustin þegar kuldinn og myrkrið taka völdin af hlýju og birtu sumarsins. Þannig á tregablandið ljóð Snorra vel við í þessu tilfelli þar sem „hvarmaljós blárrar nætur dökkna af kvíða“ og „allt gengur kuldans myrka valdi í haginn.“ Framundan eru þeir tímar sem reynast mönnum jafnan erfiðir, myrkrið sígur á og frelsið ekki eins áþreifanlegt. „Maður lifir sumarið en þreyir veturinn og þægindi og tækni nútímans geta engu um þá kennd breytt“. (A.K. 1965)
Stílbrögð
Andrés talaði ávallt af yfirvegun og öryggi. Orðsnilldin naut sín til hins ítrasta og hann dró oft upp myndir af náttúru eða umhverfi til að fá fólk til að lifa sig inn í frásögnina með sér. Andrés var ekkert að spara fínu orðin og stíllinn hans er frekar margorður. Hann er gjarn á að leika sér með orð og orðasambönd, hann sagði t.d. í sínu fyrsta erindi þegar hann leysti Jón Helgason af: „Því kem ég sem köttur í ból bjarnar.” Þó að Andrés hafi oftast nær skrifað í óbundnu máli var hann ljóðrænn í skrifum og tali. Mál hans höfðaði stundum til skynfæranna eins og heyrnar, lyktar eða sjónar. Tilfinningin sem hann leitaðist við að draga fram, þrátt fyrir að um bölsýn viðfangsefni væri að ræða, var von, birta, gáski og gleði.Yfirvegun er eitthvað sem einkenndi pistlana og flutning þeirra. Andrés ræðir á góðlátlegum og skynsamlegum nótum um það sem er gott eða slæmt í þjóðfélaginu. Í lokaorðum úr pistli frá 1979 má glögglega sjá hvernig Andrés leikur sér með myndir af náttúrunni, sem og mátt orðanna.
„En þessa dagana erum við að hugsa um sumarið og fögnum af alhug hverjum degi, sem er hlýrri og sólríkari en gærdagurinn, og við bíðum þess, að forsögn Einars Benediktssonar um brottför hafíssins rætist, að sá dagur renni, að landátt djúpsins beiti afli sínu og knýi hafflota íssins, leikbróður eldsins með gnauðandi helfölvra skara á flótta af landmörkum lífsins.“
(A.K. 1979)
Andrés var laginn við að nota hvers kyns líkingamál og draga upp myndir í textum sínum. Þegar hann talaði um þá hættu sem fylgir því að hafa hér her líkti hann henni við óveður á hafi úti: „þessum voða er vofir yfir, eins og ægilegur brotsjór, sem er að falla yfir skip.“ Í samhengi við pistil sinn á 17. júní, þjóðhátíðardag Íslendinga minnir hann á hversu mikilvægt það er að hugsa vel um landið „Annar ryðfrakki á hertygjum Jóns (Sigurðssonar) er sambúð okkar við landið, náttúru þess og lífríki“ Andrés notaði einnig háfleyg orð og nokkuð flóknar setningar „...spurninguna um það, hvort kynslóðir þessara áramóta hafa borið gæfu til þess að leggja gull í lófa framtíðar eða orðið það ólánsgrey að binda henni drápsklyfjar.“ Til að lýsa góðæri liðins árs notar Andrés orðtökin „Smjör draup af hverju strái, fiskurinn flaug á skip...“ til að gæða mál sitt lífi með kýmni og hnyttni. Þannig getur hann lífgað upp á mál sitt, ýmist með ljóðrænum tilþrifum, eða þekktum orðatiltækjum.
Innihald pistlanna
Andrés var mjög pólitískur, hafði sterkar skoðanir á hlutunum og afar ríka réttlætiskennd. Þau málefni sem eru eins og rauður þráður í pistlum hans og voru honum mikið hjartans mál voru m.a. unglingamenning, menntamál, vera bandaríska hersins á Íslandi og efnahagsástand þjóðarinnar. Hann lét sér fátt í samfélaginu óviðkomandi og fylgdist vel með líðandi stundu. Hann horfði á samfélagið sem utanaðkomandi aðili, velti óspart vöngum yfir því hvað væri ráðlegt og hvað ekki. Þannig fékk fólk ef til vill nýja sýn á þjóðmálin, frá manni sem var ekki í innsta hring heldur horfði á samfélagið utanfrá, gagnrýnum augum ef við átti. Andrés var skynsemisrödd þjóðarinnar og hann tók sér það hlutverk að kynna sér þjóðmálin og miðla þeim til landsmanna á skýran og skilmerkilegan hátt. Oftar en ekki setti hann efnið fram á hnyttinn hátt, kom með líkingar eða tilvitnanir máli sínu til stuðnings. Þannig fengu áheyrendur að vera hluti af þjóðfélagsmyndinni, gátu myndað sér skoðanir og hlustað á skoðanir annarra.
Málefni unga fólksins í landinu voru Andrési ofarlega í huga. Í pistli sínum árið 1965 fjallaði hann um það að aldurshópurinn frá sautján til tuttugu ára hefði úr fábreyttu skemmtanalífi að velja og því væri ekki nema von að það sækti í skemmtistaði fullorðna fólksins:
„Við dyr þessara húsa má því
sjá á kvöldum, ungt fólk í hópum
á þessum aldri bíða eftir því að
geta smogið inn bak við lög og reglur. Það stendur
jafnvel klukkustundum saman og stundum tekst þetta.
Vilja menn ekki íhuga hvað hér er að gerast? Halda
menn að þetta sé til styrktar siðferðisþreki
ungs og heilbrigðs fólks? Hefur það til þess
unnið að vera borið út með þessum hætti?
Þarf endilega að neyða það til þess að
brjóta lög og reglur? Er það réttmætt
að gróðasjónarmið í skemmtihúsarekstri
varpi því þannig út á kaldan klaka?
Ber ekki opinberri forsjón nokkur skylda til þess að
sjá um að þetta unga og heilbrigða fólk
geti skemmt sér við eðlileg skilyrði? Er hægt
að banna ungu fólki aðgang að almennum skemmtihúsum
til 21 árs aldurs, án þess að um sé séð,
að opin séu nógu mörg og stór önnur
skemmtihús við þess hæfi? Er von að vel fari,
þegar svona er í pottinn búið? Er hægt
að dæma ungu kynslóðina með þessum hætti
í stríð við lög og reglur?”
(A.K. 1965)
Spurningaflóðið lætur ekki á sér standa og greinilegt er að Andrési er heitt í hamsi. Hann tók oft upp hanskann fyrir unga fólkið og það er greinilegt hér að hann er ósáttur og spyr því þjóðina hvort það sé réttlátt að ungu fólki sé úthúðað fyrir að sækja þangað sem því er bannað að vera. Andrés setur fram spurningar og fær þannig fólk til að vera hluti af umræðunni, fær það til að hugsa, og jafnvel leita ráða. Í þessum efnum get ég verið sammála honum. Enn þann dag í dag, 40 árum síðar, á þessi aldurshópur mjög undir högg að sækja. Til eru félagsmiðstöðvar sem ætlaðar eru börnum allt að 16 ára aldri, en þegar menntaskólaárin ganga í garð vandast málið. Félagslífið í menntaskólunum er misöflugt, og oft er eitthvað um að vera á kvöldin, en þegar helgarnar ganga í garð reynir þessi aldurshópur að smjúga inn á skemmtistaði sem ætlaðir eru fullorðnum. Þó að framboð á skemmtunum sé eflaust meira nú en það var í þá daga hafa viðhorfin lítið breyst. Bíóhúsin eru fjölmörg, keiluhús, pool og fleiri afþreyingarstaðir eru flestum opnir, en einhverra hluta vegna sækja unglingarnir í miðbæinn. Þeir þrá að hafa samastað, þar sem margir geta hópast saman og átt kvöldstund. Úr þessu mætti bæta.
Menntamál voru Andrési hugleikin enda var hann menntaður kennari. Það var margt í menntakerfinu sem Andrési þótti að betur mætti fara og sá hann þá þróun fyrir sér. Það má víða sjá í erindum hans hversu nútímalegur í hugsun hann var og framsýnn:
„Það verður ekki skilið með sama hætti milli skólamenntunar og lífsstarfs og verið hefur. Nú er gengin sú hægstreyma tíð, er menn gátu sest á skólabekk á ungum aldri og lokið námi í einum áfanga og gengið síðan að lífsstarfinu og hætt að læra. Að vísu hefur sá háttur aldrei verið til fyrirmyndar, en hér eftir er hann og verður fullkomin uppgjöf og dauði. Undirbúningsmenntun undir lífsstarf er mikilvæg, en í ýmsum greinum er hún ef til vill ekki mikilvægust lengur, heldur hin sífellda viðhaldsmenntun, endurnýjunin, sífellt kapphlaup við að fylgjast með, því að annars verða menn að sitja eftir. Hún er liðin sú tíð, að við getum sagt, að menn læri fyrir allt lífið í skólanum. Í framtíðinni verða menn að læra allt lífið. Skólamenntunin og lífsstarfið munu vefast saman með miklu nánari hætti. Líklega mun þróunin verða sú, að menn gangi fyrr út úr skólunum á vettvang starfsins, en haldi jafnframt og sífellt áfram setu á skólabekk með litlum hvíldum til þess að endurnýja sig. Starfið og skólinn verða eitt, skólanám hluti af starfinu. Þá verður það ekki aðeins hlutskipti hinna ungu að sitja á skólabekk, heldur fólks á öllum aldri. Ef til vill er þetta það sem setja mun mestan svip á skólakerfi framtíðarinnar..."
(A.K. 1965)
Þetta er brot úr pistli sem var skrifaður fyrir 40 árum. Það er greinilegt að Andrés sá vel fyrir sér þróunina í menntamálum, og reyndist sannspár. Í dag er þetta viðhorf orðið almennt, og ríkjandi í samfélaginu. Fólk situr á skólabekk á hvaða aldri sem er, jafnvel alla ævi. Ótrúlegt er að sjá hversu vel hann lýsir framtíðinni, og hversu lík sú mynd sem hann dregur upp er deginum í dag. Fólk stundar nú símenntun, eða endurmenntun í auknum mæli og fyrirtæki hvetja jafnvel til þess. Sá tími er svo sannarlega liðinn að starf og menntun séu tveir gjörólíkir vettvangar í lífinu, þeir eru samtvinnaðir. Miklar kröfur eru gerðar til menntunar í dag og vinnumarkaðurinn háður því að fólk sé faglært. Þrýstingurinn er því mikill, jafnvel frá starfsvettvanginum sjálfum. Stundum er þrýstingurinn kannski of mikill en það eru ekki allir jafn færir á bókina. Hins vegar er það staðreynd að reynsla vegur einnig þungt á móti menntun, og starfið og menntunin eru samtvinnuð.
Nú þegar bandaríski herinn er að týna saman föggur sínar í Keflavík og yfirgefa landið er ekki úr vegi að benda á skoðanir Andrésar varðandi setu hersins á Íslandi. Óhætt er að segja að hann hafi verið harður herstöðvarandstæðingur og var það mál honum ofarlega í huga.
„Hitt hefur verið talið samdæmi þjóðarinnar, að seta erlends hers hér væri tímabundið ástand meðan ófriður geisaði eða ófriðarhætta vofði yfir okkur eða álfu okkar sem reitt sverð, og við sjálfir ættum að meta það og segja til hvenær herinn skyldi fara eða vera. Spurningin hvort hann skyldi fara hefur aldrei fengið viðurkenningu neins. Svo vöknum við upp við það um þessi áramót að sá dómur er kveðinn upp og ekki véfengdur, að einmitt þessi fjórðungur aldarinnar, sem herinn hefur setið hér til varnar að okkar beiðni, hafi verið mesti friðartími aldarinnar. Við hljótum því að spyrja: Hvenær getum við verið herlausir fyrst það var ekki hægt þennan mesta friðartíma? Vorum við svona glámskyggnir?”
(A.K. 1976)
Andrés var einatt á þeirri skoðun að þjóðin þyrfti að þora að vera sjálfstæð. Seta hers á Íslandi gerði það eitt að verkum að þjóðin gæti ekki nýtt sjálfstæði sitt til fulls. Hann hafði ekki mikla trú á því að herinn mundi nokkurn tíma láta sig hverfa fyrst að hann væri ekki nú þegar farinn á yfirstandandi friðartímum. Hersetan væri orðin varanlegt ástand, sem við þyrftum að búa við, þola skerðingu á sjálftæði og það sem fylgir því að hafa ekki lögsögu yfir öllu landinu. Hann hefði því vafalaust fagnað þeim tímamótum sem eiga sér stað í dag.
Þjóðin á þó hernum margt að þakka. Með honum skapaðist atvinna og Íslendingar urðu ein ríkasta þjóð í heimi. Samt sem áður hafa komið upp erfiðir tímar í efnahagsmálum á Íslandi. Þegar þingmenn flykktust til starfa á Alþingi á ný að hausti 1989 beið þeirra vinna við fjármálafrumvarp:
„Þegar inn í þinghúsið kom, riðlaðist skrúðfylkingin, og menn tóku upp gamalkunnan fótaburð. Fjárlagafrumvarpið sem beið á borðunum sá um það. Það bauð ekki til neinnar skrúðgöngu í einingu andans. Stjórnarliðar töldu það boðorð um betri tíma með aðhaldssemi ríkisins, betri skatta, nýtt efnagagslíf. Andstæðingarnir töldu það sönnunargagn um það að stjórnin hefði gersamlega misst allt úr böndum í fjármálum, yki enn eyðslu og þendi út ríkisbáknið, þótt hún segðist vera að gera hið gagnstæða. Fjárlagafrumvarp hefur aldrei verið sýnt með slíkum reginhalla. Skilmingaleikurinn hefur síðan borist um víðan völl síðustu daga og lítt af setningi slegið. Ofan á allt saman mun fiskaflinn stórminnka á næsta ári, þjóðartekjur lækka, atvinnuleysi aukast, kreppa þriðja árið í röð. Já, ekki er útlitið björgulegt, og fer hrollur um marga.”
(A.K. 1989)
Hér er talað um hvernig ríkisstjórnin og stjórnarandstaðan líta mismunandi augum á málið. Skiptar skoðanir eru um hvernig efnahagsástandi þjóðarinnar er háttað og hefur það nú valdið fjaðrafoki í þjóðfélaginu. Útlitið er svart og ekki mikil vonarglæta í hugum landsmanna. Því er þó ekki að leyna að það vottar fyrir kaldhæðni hjá Andrési í þessari grein. Hann setur efnið fram á hnyttinn hátt, og finnst ef til vill of langt gengið. Það þarf ekki að gera stórmál úr öllu. Vandamálin þarf að leysa í sameiningu og eins er farið með fjármálin. Hann hneykslast yfir framsetningu frumvarpsins og finnst það sýnt með reginhalla.
Í þessum pistlum um daginn og veginn kom Andrés svo víða við í rýni sinni á þjóðfélagið að það yrði töluvert viðfangsmeira verkefni að greina það allt og þess gefst ekki kostur hér. Með þessum fáu dæmum höfum við þó fengið örlitla innsýn í lífsviðhorf hansog skoðanir. Andrés var góður ræðumaður og hafði einstaklega skemmtilega framsetningu á viðkvæmustu málefnum þjóðfélagsins. Hann var mikill snillingur í málnotkun og hafði á valdi sínu heilmikinn orðaforða. Á þessum tíma skapaði Andrés sér sérstakan stíl í gerð erindanna og með hjálp skálda, sagnfræðinga og annarra merkra manna miðlaði hann efni og upplýsingum áleiðis til þjóðarinnar á skilmerkilegan hátt.