Þvagteppa (retentio urinae, þvagretentio)
Saga: algjör eður ei, bráð (akút) eða langvinn (krónísk), bráð og langvinn (acute-on-chronic retention), endurtekin, lyf, áfengi, önnur veikindi (taugasjúkdómar), áverkar, skurðaðgerðir á þvagfærum, skurðaðgerðir á grindarholslíffærum, gerviliðaaðgerðir, þvagrásarþrengsli áður. Þreifa á hvekk, kvenskoðun.
Hvernig skal tappa?
Leggur ofanklyfta (súprapúbisleggur, Cystofix): sérstaklega gagnlegur ef rúmmál mikið, löng saga eða þrengsli í þvagrás nú/áður, erfitt að koma legg um þvagrás. Hægt að óma yfir blöðru (h x b x l x 0.6 = rúmmál í blöðru) eða nota blöðruskanna í vafatilfellum. Tvær stærðir til að jafnaði, Ch 10 og 15 (French = Ch). Einnig til ástunguáhöld fyrir venjulega þvagleggi (Foley-leggi #12 og 16 frá Bard) sem auðveldara er að skipta um. Svipuð tækni.
Framkvæmd: (1) sjúklingur liggur flatur, (2) tryggja að blaðran sé nægilega full eða þanin(háð reynslu læknis), (3) deyfa með 10 ml carbocain + adrenalín 1-2 fingurbreiddum ofan klyftasambryskju (symphysis pubis), nota fyrst fína nál og síðan langa græna, sem hægt er að fara með í gegnum kviðvegg og inn í blöðru, (4) taka þvagsýni við ástunguna, sem um leið tryggir rétta stefnu nálar og dýpt, (5) gera lítið gat fyrir holrörið (trocar) með hnífsblaði og stinga holröri ákveðið inní blöðruna með plastslönguna innan í því, oft er dýpra á blöðruna en vænta mátti, (6) renna plastslöngunni gegnum holrörið og draga síðan holrörið út þannig að það klofni í tvennt eftir endilöngu, (7) festa plastslönguna með nælonþræði (2 eða 3/0 Ethilon) og (8) tengja við þvagpoka ellegar nota tappa.
Sjúklingur með slæma þvagteppu.
Örugg og einföld aðferð sem
stefna skal að sem fyrsta val. Frábendingar
eru þekkt illkynja
æxli í blöðru, tæknileg vandamál vegna offitu og nýleg
aðgerð á blöðrusvæði (hlutfallsleg); gott að ómskoða yfir
blöðru ef klíník er óklár eða nota blöðruskanna.
Þvagrásarleggur
(urethraleggur,
blöðrukateter, Foley, Lofric®)
Tæming
og taka síðan (sérstaklega eftir aðgerð eða rúmmálið
<400-600 ml) eða láta liggja. Ekki beita afli, aldrei of
gætilega farið. Sérstök varúð ef þekkt þrengsli áður. Fáir
(aðrir en þvagfæraskurðlæknar) hafa e-a marktæka reynslu
við að koma upp legg með t. d. leiðara eða ef þrengsli eru
til staðar.
Rannsóknir: almennt er mikilvægt að greina
fylgikvilla þvagteppu eins og þvagfærasteina, blöðrusarpa,
langvinnar sýkingar, vatnsnýru og slakan/óstarfhæfan
blöðruvöðva.
Þvagsýni: smásjárskoðun,
(dýfupróf) og ræktun.
Blóðrannsóknir: kreatínín, PSA, blóðhagur, elektrólýtar.
Þvagrásar- og blöðruspeglun
Myndgreining (valrannsókn)
Ómun
nýru (hvekkur, blaðra): vatnsnýru, vatnsþvagáll,
barkarþynning, nýrnastærð.
Ómun af hvekk um endaþarm
Nýrnamynd (IVP): sjaldnar gerð, gefur upplýsingar um
steinamyndun, blöðrusarpa og veggþykknun blöðru að nokkru.
Frekari rannsóknir og meðferð:
ræðst m. a. af áætlun þeirri, sem sett verður og því sem
gera skal í framhaldinu (aðgerð) ásamt orsök teppunnar.
Helmingur eldri karla sem fær bráða þvagteppu þarfnast
skurðaðgerðar fyrr eða síðar að jafnaði. Gefa sýklalyf ef
einkenni eru um sýkingu klínískt og/eða við rannsókn
þvagsýnis. Almennt reyna að fjarlægja legg sem fyrst til
reynslu.