Val meðferðar ræðst af m. a. fylgikvillum, batahorfum, einkennum, fyrri meðferð, áhættuþáttum, aldri, búsetu, kostnaði, óskum sjúklings og horfum án meðferðar. Stækkun á hvekk ein sér gefur yfirleitt ekki tilefni til meðferðar.
Ráðleggingar: breyta venjum og lífsstíl, minnka drykkju eftir kvöldmat (kaffi, koffíndrykkir, bjór, áfengi, gosdrykkir), breyta lyfjanotkun.
Myndin sýnir alfa- og beta viðtaka
í hvekk.Lyfjameðferð: Alfahemjarar, fínasteríð, blöðruhemjandi lyf, lyf sem auka samdráttarhæfni blöðru, desmópressín (Minirin).
Náttúrulyf, skottulækningar (herbal medicine, homeopathy, phytotherapy, complementary medicine): mikið notuð erlendis, en lítil hefð hér á landi ennþá. Ekki verið sýnt fram á notagildi í langtímarannsóknum, en þó hefur Serenoa repens (Permixon, “Freyspálmi”) haft áhrif á sjúkdómseinkenni og þvagflæði. SagaPro ekki rannsakað í samanburði við lyfleysu og eða þvagfæralyf.
Skurðaðgerð
Úrnámshefill til aðgerða um þvagrás (transurethral resectoscope)
Mögulegar ábendingar fyrir skurðaðgerð: viðvarandi eða endurtekin þvagteppa, endurteknar og alvarlegar sýkingar, endurtekin eða viðvarandi blóðmiga, nýrnabilun vegna þvagteppu eða lélegrar tæmingar, lyfjaóþol, lyfjafrábendingar, sjúklingur vill ekki lyf, einkenni lagast ekki á annarri meðferð eða við gefnar ráðleggingar.
Hvekkúrnám um þvagrás (TURP, Transurethral Resection of Prostate).
Vefjaaukinn fjarlægður.
Blöðruhálsskurður um þvagrás (TUIP, TransUrethral Incision of Prostate, BNI, Bladder Neck Incision): Blöðruhálsskurður notaður við blöðruhálsþrengslum og ef hvekkur er lítill (<25-30g), en stundum samfara hefðbundnu hvekkúrnámi.
Skorið í blöðruháls niður í hvekkhlutann.
Rafeyðing á hvekk um þvagrás
(electrovaporization, TUEP, TUEVP, TransUrethral ElectroVaporization of Prostate): notuð ef yngri sjúklingar, fremur ef hvekkur er lítill, áhættusjúklingar (ASA). Venjulegt hvekkúrnám stundum samfara (“samlokuaðgerð”). Í raun er vefurinn bræddur með rafmagni, en til þess er notað sérstakt hjól eða kúla. Einnig hægt að skera vef með þessari tækni (samlokuaðgerð, sandwich oper.)
Tengill: Læknablaðið, grein um rafeyðingu
Rafeyðing á hvekk um þvagrás.
Opið hvekkúrnám (open, transvesical, retropubic prostatectomy): notað ef hvekkur er mjög stækkaður (afstætt, >70-80g), blöðrusarpar til staðar ásamt steinum og þvagteppu. Farið um blöðru (Hryntschak) ellegar gegnum hvekkhýðið að framanverðu (Millin). Aðgerð utan skinu (extraperitoneal), ekki opnað inní kviðarhol.
Opið hvekkúrnám Millin´s (vi. m.) og um þvagblöðru (hæ. m.).
TUNA (TransUrethral Needle Ablation of the prostate)
Nálum stungið í hvekk um þvagrás, hiti settur á og drep myndast síðan á svæðinu og holrúm í kjölfarið. Óvíst um langtímaárangur og tíðni enduraðgerða. Jafnvel mögulegt sem ferliverk hjá yngri og hraustari sjúklingum.
Leysimeðferð um þvagrás (VLAP, TULIP, laser resection)
Margar og mismunandi gerðir til (Holmium, Nd-YAG) og samanburður því erfiður. Takmörkuð reynsla enn sem komið er og svæðisbundin. Blæðingarhætta lítil, síður eða ekki öfugt sáðlát, sjúklingar geta jafnvel tekið (notað) blóðþynningarlyf. Svipuðum árangri má ná með rafeyðingu.
Helstu fylgikvillar aðgerða:
Snemmkomnir: blæðing, sem krefst enduraðgerðar í legunni (2-10%); eðlilegt að þvagið sé misblóðugt fyrstu dagana ,en stundum blæðir aftur innan fyrstu viknanna (yfirleitt <3 vikna) þótt allt hafi verið í lagi áður. Ekki nota blóðþynningarlyf án samráðs við lækni. Þvagfærasýking (5-25%) og sérstaklega hjá þeim sem verið hafa með legg áður, lélega tæmingu eða sýkingar. Bráðamiga er algeng fyrstu dagana eftir að leggur er fjarlægður, en stundum lengur (4-12 vikur). Sjúklingum er ráðlagt að forðast erfiða vinnu eða áreynslu fyrstu 3-6 vikurnar frá aðgerð, reyna að halda hægðunum mjúkum og forðast samfarir þar til líðanin er góð og engin blóðmiga til staðar. Þvagið verður iðulega svolítið litað eftir sáðlát. “TURP-heilkenni” (<2%) getur verið lífshættulegt ástand; lækkun á s-natríum, sýru-basa ójafnvægi, skerðing á hjarta- og lungnastarfssemi, breytt meðvitundarástand (gjörgæslumeðferð).
Síðkomnir: þvagleki (1-3%), oftast áreynsluleki. Þvagrásarþrengsli (<5%), öfugt sáðlát (35-100%), ristruflun (2-15%) og minnkuð frygð/löngun (1-5%). Þvagteppa getur verið viðvarandi hjá sjúklingum (2-12%), en sérstaklega þeim sem hafa haft endurteknar teppur ellegar mjög mikla teppu að rúmmáli (>2000ml). Enduraðgerð hjá <5-10% eftir 10 ár.
Önnur meðferð
Stoðleggir í þvagrás/hvekkrými (stents, spirals)
Aðallega notaðir hjá sjúklingum, sem þola og/eða vilja ekki undirgangast aðgerð, þeim með langvinna þvagteppu eða tímabundna (vikur-mánuði) og bíða eftir endanlegri lausn (aðgerð). Margar og mismunandi tegundir til (Memokat, Urolume). Helstu fylgikvillar eru sýkingar, tilfærslur á stoðlegg og steinamyndun. Lítið notaðir hérlendis.
Annað
Margt verið reynt og gert, sprautun botox, etanóls og fleiri efna í hvekk, sem og mismunandi hitameðferðir. Óvíst með þýðingu þessara og annarra meðferðaforma sem teljast verða flest á tilraunastigi.