Um þessar mundir er mikið talað um gerð einstaklingsáætlana og einstaklingsmiðað nám. Hvaða viðmið eigum við að styðjast við? Hvaða gildismat verður lagt til grundvallar? Nauðsynlegt er að skólasamfélagið greini á milli námsmats og náms-sem-árangurs.
Sá árangur sem leiðir af einstökum námsþætti er upphafsástand nemenda fyrir þann næsta.

Til hvers er námsmat?
Mat á námi er jafnan huglægt að ákveðnu marki og því eðlilegt að það sé metið frá fleiru en einu sjónarhorni. Þá verður bæði sjálfsmat og jafningjamat mikilvægt ásamt mati kennara. Á sama hátt og mikilvægt er að námsumhverfið sé fjölþætt og endurspegli mörg sjónarhorn þá gildir það sama um mat á náminu.
Í grunnskólum landsins eru sett fyrir samræmdpróf. Ég verð að segja að þegar ég byrjaði að kenna 7.bekk núna í haust hugsaði ég mikið um þau próf. Hvað á ég að gera til að þeim gangi sem best í þeim? Hvernig á ég að kenna þeim það? Á endanum hætti ég að hugsa svona mikið um þau og var í raun ekkert að tala mikið um þau við nemendurna. Hvers vegna? Einfaldlega vegna þess að í dag er einstaklingsmiðað nám, skóli fyrir alla. Í mínum bekk var ég með 18 nemendur. Bráðger börn, börn með lesblindu, tvo með ofvirkni og athyglisbrest og svo þá sem má setja á milli. Ég sá það fljótt að þeir sem standa sig í námi munu ganga ágætlega á þessum prófum. Þeir sem hafa engan áhuga fyrir skyldunáminu og eru í skólanum vegna skyldusemi munu þurfa að þræta prófin hvort sem þeim líkar betur eða verr og er nokk sama um árangur sinn. Svo eru það þau sem að fá einhverja undanþágu t.d. bleik blöð, lengri tíma og/eða hljóðútgáfu. Ég sá að ég myndi ekki geta gert mikið til að koma þeim í skilning um það hvað þessi próf þýða fyrir þau og í raun get ekkert sagt um það. Mér finnst bara stórmerkilegt hvernig hægt er að bjóða uppá einstaklingsmiðað nám og skóla fyrir alla en svo á að prófa þau öll í sama prófinu. Hvar er einstaklingsmiðaða prófið?
En námsmat byggist á mismunandi viðfangsefnum sem reyna á að nemendur beiti þekkingu sinni, skilningi, innsæi, hugmyndaflugi og leikni og áhersla er lögð á þátttöku nemenda í matinu. Stöðug endurgjöf með niðurstöðum námsmats veitir bæði nemendum og kennurum upplýsingar um námsárangurinn.

Hvernig vil ég haga námsmati þegar ég kenni mína grein?
Gátlista vil ég nota til að mæla kunnáttu nemandans við vissa þætti verksins, þ.e. athuga hvort nemandinn hefur tileinkað sér þá þekkingu sem þarf til að skila góðu verki (Ingvar Sigurgeirsson 1999, Að mörgu er að hyggja, bls. 87).
Óformlegt mat vil ég einnig nota. Það fer þannig fram að kennarinn fylgist með vinnu nemandans allan tíman meðan hann vinnur verkefnið og punktar hjá sér hvernig verkinu miðar, hvernig vinnubrögðin eru og þarna kemur einnig í ljós hvort nemandinn á gott með að fylgja fyrirmælum sem er eitt af færnimarkmiðunum.
Einnig er hér um að ræða leiðsagnarmat. Markmið kennarans er fyrst og fremst að aðstoða nemandann við að auka færni sína og kunnáttu á jákvæðan og uppbyggilegan hátt og búa hann undir lífsbaráttuna, sbr.: „Leiðsögn eða hvatning frá kennara kemur nemendum hins vegar að mun meira haldi við námið en umsögn eða einkunn“  (Rowntree, D. 1983, bls. 173-175),  (Linn, R.L. og Gronlund, N.E. 1998, bls. 31).

Hvað vil ég leggja áherslu á?
Ég vil að nemendur mínir sýni virðingu fyrir faggreininni, samnemendum og kennurum sínum. Að þeir sinni námi sínu og vinni verkefni sín vel.
Meginmarkmið náms í grafískri miðlun er að nemendur hafi skilning, þekkingu og færni til að sinna störfum við móttöku á fjölmiðlaefni, texta og myndefni og frágangi á því til prentunar eða birtingar.
Kostir og gallar við það að hafa mismunandi námsmöt í gangi eru aðallega þeir að nemendur fái tækifæri til að koma sínu fram. Nemandi getur verið mjög klár í sköpun og uppsetningum, er glöggur að sjá útlit og stendur sig því vel á því sviði og er mjög sjálfstæður í vinnubrögðum og kemur vel út í verkefnum eða verkefninu sjálfu en getur átt erfit með að fara eftir fyrirmælum, ekki mikið lagt í skissuteikningar, á erfitt með lestur, t.d. lesblindu og stendur því ekki vel á skriflegum prófum í faginu. Svo á móti er það hinn nemandinn sem er þveröfugt við fyrrum lýsingu. En ég sem kennari get séð að báðir eiga eftir að standa sig vel í greininni þegar komið er útá vinnumarkaðinn. Með mismunandi matsaðferðir gefa mér líka tækifæri til að sjá einfaldlega hvort nemandi sé á réttri braut almennt. Það er krafist tölvukunnáttu í faginu og því gæti leynst tölvunarfræðingur á svæðinu sem hefur valdið á forritum en enga sköpunargáfu og þá sem kennari, myndi ég jafnvel vísa honum á aðra braut t.d. í tölvunarfræðum.

Heimildarskrá:

Ingvar Sigurgeirsson, 1999. Að mörgu er að hyggja. Reykjavík. Æskan ehf.

Linn, R.L. og Gronlund, N.E. 1998. Mælingar og mat í skólastarfi. Reykjavík.
Bóksala kennaranema, KHÍ.

Rowntree, D. 1983. Matsatriði. Námsmat og áhrif þess. Reykjavík. Námsgagnastofnun.